جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
612
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
ضرابخانهء دولتى - در سابق تقريبا هريك از شهرهاى بزرگ ايران ضرابخانهاى جداگانه داشت همدان ، تبريز ، كاشان ، اصفهان ، كرمان ، مشهد ، كرمانشاه ، رشت ، استراباد ، قم ، مازندران و سيستان و نمونههاى كهنه اين سكههاى محلى هنوز بدست مىآيد « 1 » اين وضع درهمبرهم عامل عمدهء تقلب بود و سكههاى قلب بسيار فراوان به حدى كه دولت سرانجام ناچار شد كه بىاعتبارى همهء سكههاى چكشى قديمى را اعلام كند . در سال 1865 پادشاه كنونى كه از ناحيهء بعضى افراد ذى علاقهء به تقليد طرز مسكوك اروپائى تشويق شده بود به وزير مختار خود در پاريس امر داد ماشينهاى لازم ابتياع و كارشناسان فرانسوى استخدام كند . اين حضرات به موقع وارد تهران شدند و ماشينآلات كه صندوقهاى آن به جاى سوخت در كشتى مصرف شده بود روى شنهاى انزلى افتاده بود و در آنجا خراب شد و هيچ حيوان باربرى هم به اندازهء كافى قوى نبود كه ديگ بخار و چرخهاى ماشين را حمل كند و حتى فيل همايونى نيز قادر به انجام آن كار سنگين نبود . اين پيشآمدهاى ناهنجار اجراى نقشه را مدتى به تعويق انداخت تا در سال 1877 كه سكههاى جديد رواج يافت و عمارت وسيعى در حوزهء شمالى تهران كه قبلا به قصد كارخانهء پنبهريسى مورد آزمايش واقع و بىفايده نموده بود به ضرابخانهء سلطنتى مبدل شد . اين كارخانه كه يك نفر سركارگر آلمانى و قالب سكههاى فرانسوى دارد زير نظر امين السلطان كنترول و اكنون يگانه ضرابخانه در ايران است . سكههاى رايج جديد - در صفحات بعدى جدول سكههائى كه ضرابخانهء دولتى بيرون داده است ملاحظه خواهد شد ، قران نقره كه واحد پول است اصلا هشتاد و سه قيراط وزن داشت ، بعد به هفتاد و هفت قيراط رسيد و اكنون هفتاد و يك قيراط است . نسبت نقرهء خالص سابقا نود و پنج درصد بود يعنى قران فقط پنج درصد بار داشت . تومان طلا هم اصلا به همين نسبت فلز خالص داشت يعنى نود و پنج
--> ( 1 ) - قرانهاى قديم اساس سكه در ايران است و بانك شاهنشاهى ناچار شده است كه از روى ارزش آن اسكناس چاپ كند ، زيراكه عيار سكههاى جديد پيوسته در تغيير و تفاوت مىباشد .