1 - « ايران » كه ارگان رسمى است و همهء اعضاى ادارات به اشتراك آن ناگزيرند و با آنكه مقرر است دو هفته يك‌بار انتشار يابد ، ولى نامرتب منتشر مىشود اين روزنامه‌ها را وزير انطباعات تنظيم مىكند و او حق انحصارى نسبت به تمام روزنامه و مطبوعات دارد و سالانه 500 تومان حق امتياز مىپردازد . هر شمارهء اين روزنامه را شاه ملاحظه و تصويب مىكند و مثل ساير روزنامه‌ها چنان كه باز خواهم گفت با چاپ سنگى فراهم مىشود و شاه گاهى در آن مقاله مىنويسد و مباهات مىنمايد كه سبك خاص و فارسى خالصى دارد كه تا اندازه‌اى عارى از لغات عربى است كه در مكالمات معمولى فراوان است . در همين روزنامه در شماره‌هاى 10 و 19 مه 1888 مكتوبى به قلم اعليحضرت مندرج است كه بعدا به آن اشاره خواهم كرد و آن راجع است به درياچه‌اى كه چند سال پيش در مسير جادهء تهران به قم درست كرده‌اند . روزنامه ايران حق تقرير و نگارشى در باب سياست خارجى ندارد كه مبادا از اين راه اهانتى به مقام سفرا وارد شود و راجع به سياست داخلى هم در اثر ترس از ناخشنودى شاه و حفظ شئون دولتيان درج نمىشود بنابراين جنبهء يك جريده دربارى و روزنامهء رسمى دارد كه در آن اخبار انتصابات وزيران و اتفاقات دربارى و شكارهاى شاهكارى كه از ضرب شست حضرت شهريارى پيش آمده باشد ، اما ورقه‌ايست كه پيوسته انتشار دارد و بنابر قاعده شامل اطلاعاتى دربارهء آثار تاريخى و جغرافيائى دوره‌هاى گذشته و حال است و مىتوان نيك استنباط نمود كه اگر مشتريان فرمانبردار در ميان نباشد هستى سودبخش و يا دوام چنين جريده‌اى دور از امكان خواهد بود . 2 - « اطلاع » كه ارگان نيمه‌رسمى و اين نيز در زير نظر وزير انطباعات است كه نامرتب انتشار مىيابد هرچند مقرر است كه دو هفته يك‌بار منتشر شود علاقهء علمى ناشر آن ، اعتماد السلطنه « 1 » كه قبلا صنيع الدوله لقب داشت سبب بعضى از مندرجات فنى شماره‌هاى نخستين آن بوده ، ولى حالا مطالب محدودترى منتشر

--> ( 1 ) - در روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ( چاپ تهران 1346 ) به نام كرزن كه دوبار هم به حضور ناصر الدين شاه رسيده بود هيچ اشاره‌اى ديده نميشود . مترجم .