ندارد و هركسى را كه فرصتى يافته و از عهدهء انجام منظور خويش برنيامده باشد ناشى و بىاستعداد مىپندارند و در تمام اين جريان احدى حتى اندكى به حال افرادى كه از اين رسم و قاعده زيان مىبرند تأمل نمىنمايد و نمىانديشد كه اين دراهم و دينار دسترنج كدام عناصر بيچارهء خاموش بىآزار است كه از كار و رنج ايشان گنج سرشارى در سراهاى زرنگار با اسباب و وسايل ظريف اروپائى و نوكر و خدم فراوان گرد آمده است . در يكى از گزارش‌هاى سرلوئى پلى راجع به جنوب ايران كه هنگامى نگارش يافته كه وى در بوشهر نمايندهء انگلستان بوده شرح مختصر و وافى دربارهء تأثير ناگوار اين سيستم در وضع روستائيان مذكور شده است . دليل‌هاى سكوت و رضا - ممكن است شگفت‌انگيز نمايد كه چگونه راه و رسمى كه تا اين حد زياد نسبت به طبقه‌اى كه بار ماليات را بر دوش دارند تحميل است ، آن هم عده‌اى كه اكثريت افراد جامعه را تشكيل مىدهند و هيچ وقت در برانگيختن آشوب قصور ننمودند ، باز رويهء تسليم و رضا پيشه كرده‌اند . به نظر من دليل عمدهء اين سكوت تا اندازه‌اى آن است كه ايران دمكرات‌ترين كشورهاى جهان است . پستى نسب يا رتبه به هيچ‌وجه كم‌ترين مانعى جهت احراز عالىترين مقام نيست و مانند كشورهاى اروپائى شرايط و شايستگى ممتازى ضرورت ندارد . اقدام تقديم پيش‌كشى رسيدن به هر مقامى را براى هركسى مقدور مىسازد ، اگرچه او از لحاظ اصل و تبار كم اعتبار باشد . بسيار اتفاق افتاده است كه صاحبمنصبى ايرانى از كارى حقير در دستگاه يا خانهء يكى از بزرگان يا وزيرها طى مراحل متعدد اجتماعى به مقام شامخ رسيده است . چنان كه شرح دادم وزير اعظم فعلى ( امين السلطان ) از خانوادهء پايين برخاسته و پدرش يكى از نوكران دربارى بوده و نخست‌وزيرى هم كه در سفر اول همراه شاه به اروپا آمده بود نوادهء يك دلاك و پدر ميرزا تقى خان امير كبير نيز آشپز بوده است . ازاين‌رو هركسى در اين وضع و ترتيبى كه فعلا از آن زيان مىكشد روزى اميد پيشرفت و توفيق دارد و چون سختى و ناكامى كنونى با بهره‌هاى سرشارى كه در صورت