جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
562
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
دراويش پايتخت را و روزى كه من با او ملاقات داشتم موعد ضيافت ملاهاى تهران بود و خودم ديدم كه در حدود دويست تن از اين حضرات و آقايان عمامهاى بر دور تالارى نشسته و ناهار عالى صرف مىكردند . در شب عروسى خيابانها و ميدان را چراغانى كرده بودند . از ميان تمام وزيرانى كه من فرصت ملاقات داشتم او بيشتر وضع و آداب فرنگى داشت و كمتر شرقى مىنمود . بعد از مبادلهء تعارفات كه برحسب معمول ده دقيقهء اول ملاقات با هر فرد متشخص ايرانى را مىگيرد او راجع به اوضاع اروپا و مشرق به حرفهاى معقول و نكتهدار پرداخت و درست تذكر داد كه اگر انگلستان نيمى از مبالغى را كه براى بيگانگى افغانستان خرج كرده است صرف جلب دوستى ايران مىنمود سد محكم و ذيقيمتى جهت حفاظت امپراتورى هند تأمين مىگرديد . شايعات حاكى است كه مشير الدوله تمايلات قوى روسى دارد ، ولى در حين صحبت با من وى اين نسبتها را قويا تكذيب كرد و امكان دارد كه او باز بر مسند وزارت قرار گيرد . درهرحال شخصيت او را از لحاظ آينده نمىتوان مورد بىاعتنائى قرار داد . ( وى اخيرا در ژانويهء 1892 وفات يافت ) وزيران ديگر - راجع به وزير جنگ با نايب السلطنه شرحى بيان كردهام . جهانگير خان از تبار ارمنى تا موقع وفاتش كه اخيرا اتفاق افتاد وزير صنايع ظريفه بود . محمد حسن خان اعتماد السلطنه مترجم همايونى و وزير مطبوعات است ، اما وزارتخانهاى ندارد . وى هرروز جرايد اروپائى را براى شاه ترجمه مىكند و محرم و معتمد پادشاه است . تنها وزير ديگرى كه شايستهء ذكر است عليقلى خان مخبر الدوله است كه وزارت علوم و تلگراف و معادن را دارد و بواسطهء كارهاى تلگراف وى با مقامات حكومت هند و كمپانى هند و اروپا از موقع تأسيس خطوط تلگرافى در ايران بيست و پنج سال پيش پيوسته در تماس بوده است و بواسطهء امور معادن به دريافت نشان سى . آى . اى . توفيق يافته و از وقت تشكيل شركت امتياز معادن ايران ، با انگليسىها رابطهء نزديك داشته است .