جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

546

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

كه خواه و ناخواه به اظهار دعاوى مبالغه‌آميز و در نتيجهء آن به پيش‌آمد سقوطش منجر شده است . از اوايل زندگانى حكومت اصفهان سپس علاوه‌بر آن شيراز را نيز برعهده گرفته و با مرور زمان مورد عنايت واقع و صاحب نفوذ شده است . حكمرانى خشونت‌آميز و بىملاحظه و او كه موجب از بين رفتن بىنظمى و راهزنى در ايالت قلمرو خود شده بود و نظم و ترتيبى را كه در پرداخت باج و ماليات به تهران رعايت مىنمود قدر و منزلتش را در نزد دربار بالا برد و علاوه‌بر اصفهان و فارس كردستان ، لرستان ، خوزستان و يزد هم تحت حكومت او درآمده « 1 » و حساب كرده بودند كه پيش از سقوط بالغ بر 000 / 250 ميل مربع يعنى دوپنجم خاك ايران زير فرمان او بود . ضمنا وى لشكريانى در اصفهان فراهم ساخت و براى آنها اونيفورم پروسى با كلاه خود انتخاب كرد و خيلى دوست داشت در همين لباس و با اونيفورم ژنرالى از او عكس بردارند . در سال 1886 لشكر تحت فرمان او در حدود ( رقم حقيقى است نه فرضى ) بيست و چهار فوج پياده يا 15800 نفر و 6000 تفنگ و 10 توپخانه و هشت دسته سوار بىنظم و سازمان كه جمعا 21000 نفر و 7000 اسب مىشود ، بوده است . وى كه ، سمت حكومت در اصفهان مىزيسته بارها با سياحان انگليسى مصاحبه داشته و همواره در نزد آنها عقيدهء آزاديخواهى و احساسات انگلوفيل ابراز مىداشته است . در اثر سختگيرى دستگاه ادارى او ، سران ياغى طوايف غربى ايران كه تابع حكومتش بودند همه رفتار دال بر نظم و اطاعت داشتند . چهرهء مردانه - وارش حاكى از عزم و اراده و قدرت بود و اشتباها اين‌طور استنباط كرده بودند كه شاهزاده‌اى با اين همه مزايا كه مورد عنايت هم واقع شده بود مآلا سزاوار تخت و تاج بوده و شايسته مقام شاهى به شمار مىرفته است .

--> ( 1 ) - ايالات و ولاياتى كه وى بسال 1886 حكومت آنها را داشت عبارت بود از : گلپايگان و خونسار ، جوشقان ، اراك ، اصفهان ، فارس ، يزد ، خوزستان ، لرستان ، كردستان ، كنگاور ، نهاوند ، كمره ، بجنورد ، كرمانشاه ، اسدآباد . درآمد اين نقاط در همان سال در صورتى كه مظنهء هر سه تومان يك ليره باشد برابر با 400 / 599 ليره نقد 800 / 73 ليره غلات يعنى جمعا 200 / 673 ليره بوده است .