جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
540
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
پيش تولد يافته و تازهترينش در عرض سال جارى به دنيا آمده است . از ميان دختران بالغ او كه مثل مادرهاى خود عنوان و لقب فخر ، عفت ، عصمت ، شكوه و جواهر سلطنت يا ملوك دارند يكى را به امام جمعهء تهران شوهر دادهاند - ترتيب تدبيرآميزى از لحاظ ايجاد وابستگى با مصالح روحانى - بقيه با شاهزادگان يا افرادى ممتاز ازدواج كردهاند و با خوشوقتى بسيار خبر مىرسد كه يكى از اين اتباع برجسته داماد شاه منتخب شده است كه هرچند شايد براى خود او ارتقاى رسمى فراهم خواهد ساخت ، اما اين مايهء امتياز ايجاب مىنمايد كه پيشكشهاى گرانبها و از آن جمله وجوه نقد به پيشگاه پدر زن جم جاه تقديم و اين تقديمىها نيز مرتبا تجديد شود و از نتايج آن هم دغدغهء خاطر فراوانى است كه جهت حفظ و صيانت ، شؤون شاهزاده كه نسل و تبار عالى دارد بايد رعايت گردد ، وانگهى اين وصلت ، شوهر ممتاز را از اختيار كردن زن ديگر محروم مىسازد . شاه برحسب قاعده مقررى سالانه 2000 ليره به دختران شوهردار خود مىدهد . پسرانش و مسئلهء جانشينى بر تخت شاهى - در دورهء پادشاهان صفوى براى جانشينى سلطان اصل و قاعدهاى در كار نبود و بر خلاف ترتيبى كه در ميان فرمانروايان مسلمان و سنى هست مانند دربار عثمانى كه فرزند ارشد از طبقهء ذكور ارثا جانشين پدر مىشود سلاطين ايران جانشين خود را از اعقاب خويش انتخاب مىنمودند و گاهى نيز اسم جانشين را تا بستر مرگ فاش نمىساختند . قاجاريه يك رسم ديرين ترك يا تاتار را شعار خويش قرار دادند و اصل خون شاهى را كه نسب مادر هم نيك ملحوظ شده باشد مستقر كردند . حسن خان پدر آقا محمد خان و جد فتحعلى شاه وقتى كه به صورت پناهنده در ميان تركمنها مىزيست از وصلت كردن با دختر يكى از سران ايشان امتناع ورزيد به اين دليل كه او چنان كه بايد و شايد نسب و تبار و الا نداشت ، تا فرزند و اعقابش لايق احراز مقام سلطنت باشند . عباس ميرزا بزرگترين فرزند فتحعلى شاه نبود و بر محمد على ميرزا برادر ارشد خود بدان سبب رجحان يافت كه مادرش نسب قاجار داشت . درست است كه