جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

472

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

داخلهء جنگل است « 1 » باوجود اين روزگارى از كارهاى ممتاز و شايستهء نام بزرگ پادشاهى بود كه بانى آن بوده است . اين جاده اكنون در بعضى قسمت‌ها بطور كلى از بين رفته و در جاهاى ديگر سنگ‌ها شكسته و يا از جاى خود خارج شده و به اين طرف و آن طرف افتاده است و راه پر از چاله و شكاف است . در سمت ديگر يا قسمت جنوبى استراباد اين راه باز مشخص و تا پائين گردنه‌اى كه به شاهرود و بسطام مىرفته امتداد داشته و ميتوان گفت كه از قلهء اين گردنه كه مرحلهء دوم آن آغاز ميشده در جهت شرقى از راه جاجرم به محلى نزديك چناران كه در پنجاه ميلى مشهد واقع است مىرسيده و در تمام اين مسير طولانى هيچوقت تعميراتى نشده است و در نقاطى كه هنوز باقى است جاده شكاف‌ها و شكستگىهاى سيصدساله دارد . سكنهء استراباد - ميگويند استراباد 8000 نفر و دهات اطراف آن 23000 نفر جمعيت دارند مقر حاكم در ارگ است كه ساختمانى بسيار جالب‌نظر ، اما ويران است و در جنوب شرقى شهر واقع گرديده و آقا محمد خان در سال 1791 ساخته بود . ساير بناهاى عمومى آن حائز اهميتى نيست فقط يك بارگاه شايستهء ذكر دارد و آن مزار عبد اللّه برادر امام رضا ( ع ) است كه از قرار معلوم وى از روى مهر و عنايت منسوبان خود را به سرپرستى امورى مىگماشته كه خود فرصت آن را نداشته و آن در بيرون ديوار شمالى و تا حدى در مغرب دروازهء آق‌قلعه واقع است . شش مدرسه آنجا وسيلهء تعليم و تعلم دروس كهنه و عاطل براى كسانى است كه نسبت به آن اشتياق دارند ، و اما موقوفات كه استراباد از اين بابت نيك غنى است طعمهء عده‌اى از ملاها و سادات مىشود و كمتر به مصرف واقعى مىرسد . صنعت محلى - صابون‌پزى و ساختن باروت از صنايع عمدهء محلى است صنعت اولى طرز خيلى مقدماتى و نامناسبى دارد ، پوتاسى كه در آن به كار مىبرند از گياهى است كه در سواحل اترك ميرويد ، اين محصول از لحاظ جنس يا خاصيت

--> ( 1 ) - هانواى 150 سال پيش نوشته است : « در بعضى جاها بيش از بيست يا رد پهنا داشت » .