نويسندگان ديگر گفته‌اند كه سرآمد بلاد و عروس عالم و بازار جهان بوده . از مسائل قطعىتر اين است كه زادگاه هارون الرشيد بوده و سلطان محمود غزنوى آنجا را از آل بويه در سال 1027 ميلادى گرفت و رى يكى از دو شهر عمدهء خاندان سلجوقى بشمار مىرفته و اقامتگاه و سپس مزار طغرل بيك و يكى از پايتخت‌هاى الب ارسلان يا شير كلان « 1 » بوده است . در قرن دهم اصطخرى نوشته است كه بعد از بغداد آبادترين بلاد مشرق بوده و از مهمان‌نوازى و ادب مردم آنجا تعريف فراوان نموده است ، اما از ستايش‌هاى سنجيدهء او ميتوان بيهودگى لاف‌هاى گزافى را دريافت كه شرحش را باز نمودم . سپس دو فاجعهء بزرگ روى داد كه در سراسر شرق هرجا كه جمعيت وافر و غرور محلى و وفور نعمت داشته حال و وضع بدين منوال بوده است و با نام فتنه‌انگيز چنگيز و تيمور قرين . در سال 1221 ميلادى قشون چنگيز خان سيل‌آسا بر آن شهر ريخت و مورخى محلى نوشته است كه در آن موقع مخوف 000 ، 700 نفر افراد شريف شهر به خاك هلاك افتادند . قرن بعد هم شاهد لشكركشى تيمور شد و او آن خرابىها را تكميل كرد ، دون‌روى كلاويخو كه در سال 1404 از آنجا عبور نموده نوشته است شهر عظيمى را سراسر ويران يافته ، ولى برج‌ها و مساجدى داشته و نامش شهر رى بوده و تا آن پايه تجديد حيات كرده بود كه فرزند جوان‌تر تيمور يعنى شاهرخ آنجا را پايتخت خود ساخت و نوادهء او خليل سلطان بىغيرت كه قلمروى را در مقابل عشق شاد الملك دلنواز از دست داد و با عيش و نوش تمام در آنجا زيست و درگذشت . از مرگ شاهرخ تا انحطاط نهائى رى مراحلى متعدد و معلوم هست كه چگونه طى قرون ، انحطاط كامل رى حاصل شد و به وضع و حالى افتاد كه اكنون ديده مىشود .

--> ( 1 ) - رى از جمله نقاطى بود كه ديوژن امپراتور روم پيش از شروع مذاكرهء صلح با الب ارسلان براى تسليم شدن به او خواسته بود ، پاسخ سلطان نبرد شديدى بود كه زود پيش آمد و باعث تسليم شدن خود امپراتور سبك‌سر گرديد .