جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
442
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
سفارتخانههاى خارجى - در تهران فقط يك سفارت كبرا هست كه متعلق به سلطان عثمانى است اين اقدام متقابل شايستهاى است كه دو دولت بزرگ اسلامى نسبت به يكديگر نمودهاند ، ولى اروپا با شش سفارتخانه در تهران نمايندگى دارد . انگلستان ، روسيه ، فرانسه ، آلمان ، اتريش و ايتاليا در موقع مسافرتم قرار بود وزير مختارى هم از بلژيك وارد شود و كاردارى نيز از جانب دولت هلند تعيين شده بود . امريكا در سال 1883 براى نخستين بار وزير مختارى مقيم اعزام داشت . بيشتر اين ديپلماتها اقامتگاههاى راحتى دارند كه در محوطهء وسيع و خوشتركيبى واقع شده است نظير آنچه وزير مختار بريتانيا دارد ، البته نه با آن وسعت زياد و من نتوانستهام درست دريابم كه غير از نمايندگان روسيه و انگلستان و سفير عثمانى اين حضرات چه كار عمدهاى دارند و يا اصلا كارى دارند يا نه و براى بيشتر ايشان آن مقام يا تبعيدى آبرومند است و يا وسيلهء آسايش جالب و سودمند . تهران از لحاظ پايتخت چه مزايا و چه نقايصى دارد عدهاى تهران را از لحاظ اينكه پايتخت انتخاب شده است به باد اعتراض و دشنام گرفته و بر آن ايراد نمودهاند كه عارى از رودخانه است ، و حرف بىموردى نيست ، ولى بايد گفت كه رودخانههاى بلاد ديگر هم چهار پنجم از مدت سال فقط جويبارى بيش به شمار نميرود . بانو شيل در كتاب خود رشتهء اعتراض را تا حدى دراز كرده است كه اظهار داشته تهران هيچ چيزى ندارد كه شايستگى پايتخت به آن بدهد . من با اين قبيل عقايد موافق نيستم و بيشتر از جهات سياسى كه نگاه ميكنم عقيدهام اين است كه تهران بهترين پايتختى بوده كه ايران ميتوانسته است داشته باشد . آقا محمد خان با انتخاب اين محل براى مركز حكومت بصيرت عالى خود را نشان داد . اعتراض به محل فعلى بيشتر از نظر بهداشتى است ، بعلاوه مقدار آب