جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
396
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
تهران - اولين چشمانداز تهران آنهم پس از مسافرتى طولانى خوش - آيند است . اما مسافر را چندان تحت تأثير قرار نمىدهد . وقتى كه از شيب كوهها سرازير و به حدود تهران نزديك شديم باور كردن اين نكته دشوار مىنمود كه آن حاشيهء سبز توانسته باشد شهر بزرگى را با دويست هزار تن جمعيت دربر گيرد . تنها ساختمانى كه ارتفاعش از نوك درختان بالاتر بود بناى نظير مسجدى بزرگ با چهار منارهء كاشىكارى است كه از دور مانند ارگ نىدار رنگين مىنمود . هنگامى كه باز نزديكتر شديم مثل ستونهاى قلابى كورنث « 1 » بود با يكى دوتا برجهاى جدا و گنبدى كه بام آن فقط تير آهن داشت مانند چهارچوبهاى كه كرهء جغرافيائى را در اطاق درس بر آن آويزان مىكنند . بعدا معلوم شد كه آنجا تكيهء دولت يا تماشاخانهء تعزيهها و مختص محوطهء درونى قصر است . در بيرون ديوار شهر در سمت جنوب عدهء زيادى كورهء آجرپزى هست ، امتياز اين كار در دست صدر اعظم است « 2 » و كشتارگاه كه از اجارهء سالانهء آن 2230 ليره عايد مىشود . در موقع ورود به استحكامات از طريق دروازهء آراستهء پرزرق و برقى كه از محلهء اقامتگاه شهر قدرى دور است ، در حدود دو ميل از ميان خيابانها راه پيموده به سفارت بريتانيا كه در حومهء شمالى شهر است وارد شديم . راههاى فرعى بين مشهد و تهران تهران به شاهرود ( راه تابستانى يا كوهستانى از طريق دماوند فيروزكوه و چشمهعلى 237 ميل راه بين تهران و مشهد كه ژنرال شيندلر در سال 1876 رفته و با نقشه شرح آن را در نشريهء جغرافيائى برلن در سال 1877 چاپ كرده است . ) 1 - سمنان راه جنوبى از طريق فرات به دامغان 2 - ميامى راه شمالى از طريق شريفآباد به مياندشت 3 - مياندشت جادهء جنوبى از طريق خان خودى و دشتگرد
--> ( 1 ) - Corinth ( 2 ) - او مبلغ 12000 تومان سالانه حق انحصار مىپردازد و قيمت آجر را تثبيت مىكند تا دخل بيشترى نصيبش شود . در سال 1887 دو نوع آجر مىساختند خوب و بد ، جنس خوب بنابر فصل هر هزار تا 35 تا 40 قران و جنس بد 25 تا 30 قران . حالا آجر سوم يا بدترى هم هست و قيمت جداگانهء سه نوع عبارت است از هزارى 45 تا 52 قران 35 تا 42 قران و 20 تا 25 قران .