جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

355

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

ازاين‌رو 999 در هر هزار سنگ فيروزه كه براى فروش در بازار هست محصول آنجاست . اين معادن كه تعدادشان خيلى زيادتر است بعضىها ته كشيده بعضىها فروريخته و بعضىها نيز متروك مانده است و آن مساحتى را تقريبا چهل ميل مربع دربر دارد . در همانجا يك معدن نمك و معدن متروك سرب و معدن سنگ سياه هست فيروزه در رشته‌اى از تپه‌ها استخراج مىشود و شامل سنگ چخماق ، سنگ سبز و گرديس ، سنگ آهك و سنگ سياه است . در ارتفاعى از سطح دريا كه هيچ‌وقت از 5800 پا تجاوز ننموده و يا از 4800 پا پائين‌تر نبوده است و به دو طريق هم استخراج مىشود يا كندن و از هم جدا ساختن از معدن خاص كه بيشتر مشتمل بر بدنه و دالانهائى است كه در صخره‌ها ايجاد كرده‌اند و يا بوسيلهء كاوش در ميان بقاياى معادن سابق و يا مواد رسوبى كه باد و باران از بالاى تپه در جلگه فرو - ريخته است و مرغوب‌ترين سنگ در اين ايام در همان محلى كه ذكر شد بدست مىآيد و اين كار استخراج و تراش و غيره در حدود 1500 نفر را مشغول مىكند و آنها در پائين و بالاى محلهء معادن و چند آبادى كوچك آن حدود اقامت دارند . تاريخچهء استخراج - مىگويند در دوران گذشته و زمان پادشاهان صفوى كه ايران به درجهء اعلى ترقى و شهرت يافته بود دولت خود از اين معادن بهره - بردارى مىكرد . طى آشفتگى و گرفتارى ايران در قرن هيجدهم اين معادن يا به كلى متروك مانده و يا آنكه در دست اهالى دهات اطراف افتاد كه به قدر امكان استفاده مىكردند . بعد از استقرار نظم و آرامش باز دولت نظارت بر اين معادن را به عهده گرفت كه طى قرن حاضر به هركسى كه بيشتر پرداخت كند امتياز استخراج مىدهند ، ولى دلايل بسيارى هست كه در اين مورد هم قاعدهء « هركه به فكر خويش است » جارى است . در عمل استخراج هيچ نوع سيستم علمى و فنى به كار نمىرود و در