جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
331
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
نسبت به ساير فرسخها طاقتفرساتر و نيك مشهور است و در واقع مزيد بر وضع و حال مرگآور آن جاده است . اين مسافت و نظر تقريبى اينجانب با آنچه مسافران قبلى گفتهاند مقايسه شود كمتر از 560 ميل انگليسى است نه زياده از آن . هرگاه كسى اين راه را تنها سواره برود و جهت انصراف خاطر جز قدم اسب و خيال مقصد خويش مشغوليات ديگرى نداشته باشد تعجبآور است كه با چه آسانى مىتواند حساب تقريبى درست از منزل به منزل ديگر بدست آورد . جادهء بين مشهد و تهران بيست و چهار منزل است و چاپارخانهها به تفاوت در فواصلى از پانزده تا سى ميل واقع شدهاند ، ولى فاصلهء معمولى بين آنها بيست و چهار ميل است . من اين راه را با راحتى در عرض نه روز پيمودم كه ميزان متوسط روزانهء آن شصت ميل مىشود و در واقع گاهى هفتاد ميل و گاهى نيز كمتر بوده است . اين سرعت سير در ايران چندان زياد نيست ، بلكه آهسته است « 1 » . بعدا من با آسانى به مسافرت روزانه هفتاد و پنج ميل و بلكه هشتاد ميل عادت كردم . تلگرافچىها و اهالى محل از اين مقدار هم غالبا سريعتر حركت مىكنند . پستى كه بدون توقف از مشهد به تهران مىرود فقط در هر ايستگاه اسب تعويض مىشود مسافت را در ظرف پنج تا شش روز طى مىكند . دكتر ويلز شرح مىدهد كه سفر از اصفهان تا تهران را كه 280 ميل است در سى و نه ساعت و نيم انجام داده است ، ولى مأمورانى كه هنگام روز حركت و شب استراحت مىكردند از طلوع تا غروب آفتاب 120 ميل سوار اسب بودند .
--> ( 1 ) - من يك افسر فرانسوى را ( يادداشتهائى در باب مسافرت يك تن سوارهنظام نوشتهء كنت - دوسابران Conte de sabran صفحهء 325 ) مىشناسم كه همين مسافت را راحت در سال 1888 پيموده وى در كتاب خود مىنويسد وقتى كه ژنرال مكلين از كار او اطلاع يافت اظهار حيرت بسيار كرد و به او گفت كه يك افسر انگليسى كه آن سفر را ده روزه انجام داده بود در نتيجه سخت ناخوش شد . سر . اچ . رالينسن يكبار اين مسافت را ششروزه طى كرد .