جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
316
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
( كانولى چوخناسور و فريه شيخ ناسور نوشته ) است كه بر كنارهء خاش يا خشكرود كه شعبهء شرقى هيرمند است واقع گرديده . جهانگردان اروپائى - پيش از اعزام هيئت مرزى انگلستان عدهء مسافران اروپائى كه به سيستان وارد شده و آثارى از مطالعات خود باقى گذاشتهاند نيك محدود است در سال 1809 سروان گرنت « 1 » ( كه بعدا در بين راه بغداد و كرمانشاه بدست دزدان كشته شد ) و كريستى ( كه در لشكر ايران در جنگ با روس به سال 1812 با نهايت دلاورى نبرد كرده بود و بعدا در اصلاندوز به قتل رسيد ) و ستوان ( بعد سرهنرى ) پوتينگر « 2 » همراه سرجان ملكم كه در اين موقع براى سومين بار عازم دربار ايران بود در مكران و بلوچستان و سيستان تحقيقاتى انجام دادهاند . يادداشتهاى سروان گرنت بيست سال بعد انتشار يافت و سفرنامههاى كريستى و پوتينگر در باب بلوچستان طبقهء كتابدوست را ارمغان گرانبهائى از ناحيهء نويسندگان متقدم به شمار مىرود « 3 » . كريستى كه در نوشكى از پوتينگر جدا شده بود راه شمال پيش گرفت و از طريق سيستان به هرات رفت . خلاصهاى از يادداشتهاى او ( كه هيچ وقت جداگانه به طبع نرسيد ) پيوسته به ضميمهء كتاب پوتينگر چاپ شده است . در سال 1839 يك افسر جوان انگليسى سروان ادوارد كانولى « 4 » به قصد انجام بررسى در آن سرزمين سير و سفر نمود و گروهبان كامرون هم از دنبال او حركت كرد . كانولى مبلغ كلى بر اطلاعات موجود راجع به آن ولايت بيافزود « 5 » . از پى او چند سال بعد ستوان ليچ « 6 » به سيستان رفت كه اثر كممايهتر ، ولى از لحاظ اطلاعات مكمل او در نشريهء انجمن مزبور منتشر شد .
--> ( 1 ) - Grant ( 2 ) - Pottinger ( 3 ) - كتاب مسافرتهائى در بلوچستان و جلگهء سند تأليف سر . اچ . پوتينگر ( 1816 ) . ( 4 ) - Conolly ( 5 ) - وى دو مقاله در نشريهء انجمن آسيائى بنگال انتشار داد كه عنوان مقالهء اول « تصوير جغرافيائى طبيعى سيستان » است با نقشهاى در شمارهء نهم ( 1840 ) و ديگرى با عنوان « يادداشتهاى حين مسافرت در سيستان » شمارهء 10 سال 1841 . ( 6 ) - Leech