فصل نهم مسئلهء سيستان و تو بر شن‌زار سيستان گذر كرده‌اى و رود هيرمند و گودزره را ديده‌اى ماتيو آرنولد ( داستان رستم و سهراب ) مرز شرقى ايران - از ذو الفقار كه بر ساحل هريرود واقع شده و ابتداى خط سرحدى جديد سال 1887 روس و افغانستان است و در آنجا خاك روسيه و افغانستان و ايران به هم ميرسند مرز ايران در موازات طول جغرافيائى 61 درجه راست به سمت جنوب امتداد مىيابد و تا چند صد ميل خط مرزى در بعض جاها تعيين گرديده است و در ساير قسمت‌ها اصلا خط و علامتى وجود ندارد . از گردنهء ذوالفقار تا كرانهء اقيانوس هند از گواتر جمع مسافت 700 ميل و نسبتا مستقيم است و در سراسر آن ايران از سمت شرق با دو كشور مجاور ، مرز مشترك دارد بدون اينكه با هيچ‌كدام از آنها يعنى افغانستان و بلوچستان مناسبات نيكو داشته باشد و ايران پيوسته با اين دو دولت راجع به خط مرزى اختلاف نظر داشته و تصادماتى گاهى بىدوام و در مواردى نيز پايدار با دو دولت ديگر نسبت به اراضى محل اختلاف پيش‌آمده است و با نهايت حيرت استنباط مىشود كه از اين سه كشور ، دولتى كه بيشتر از ديگران خيال گسترش خاك خود را دارد ظاهرا ايران است و شايد هم اين دولت بدين‌وسيله مىخواهد در مقابل وضع زور و