تربت حيدرى - ترشيز از لحاظ اهميت در واقع در درجهء سوم است نه پايهء دوم ، زيرا كه بين آنجا و تربت شيخ جام ناحيهء تربت حيدرى است ( مقبره حيدر ) كه اهميتى نظامى از لحاظ لشكريان مهاجمى دارد كه از هرات از طريق خواف مشهد را هدف داشته باشند چون خط ارتباط بين كرسى ايالت و سيستان را قطع مىكند . اهالى آنجا غالبا تركهاى قرا و همچنين عده‌اى بلوچ هستند و يك قرن پيش از بركت قدرت خارق‌العادهء حاكمى به نام اسحق خان به حد اعلاى رفاه رسيده بود و مىگويند اين شخص در تجارت همان اندازه مهارت داشت كه در سربازى دلاور بود ، و به همان درجه فرد طالب فضل تمام‌عيارى بود كه در امور ادارى كاردانى داشت و از ولايت نيمه مستقل خود عايداتى در حدود صد هزار ليره « 1 » وصول مىكرد . مردم تربت حيدرى بيشتر از ولايت همسايه آن با روزهاى جنگ و ستيز و آزادى عمل وداع نمودند و اكنون به كلى مطيع دولت ايران‌اند . سرزمين آنها مانند ترشيز از لحاظ قوت و باغ ميوه خيلى معروف است ، اما از تاخت‌وتاز تركمنها و پيش‌آمد قحطى صدمه بسيار كشيد . ترشيز و تربت حيدرى باهم دو فوج پياده براى لشكر خراسان فراهم مىسازند كه اين روزها نيك مشهور است . نيشابور و سبزوار - دو بلوك داخلى ايران كه حتى به صورت درجه دوم ارتباطى با مسائل مرزى ندارند نيشابور و سبزوارند . مقر حكومت‌هاى آنجا امن و آسوده است كه غالبا نصيب شاهزادگان مىشود مثلا نيشابور درحال‌حاضر تحت حكومت يكى از عموزاده‌هاى ركن الدوله است و پسر ارشد او هم حاكم سبزوار مىباشد . من در حين مسافرت از مشهد به تهران به مقر حكومت هردو خواهم رسيد و شرحى راجع به آنها بيان خواهم كرد . هيچ‌كدام از اين دو ناحيه افرادى براى قشون دولتى نمىفرستند و از موقعى كه شاه در سال 1868 به آنجا رفته اهالى را از خدمت سربازى پاك معاف فرموده است .

--> ( 1 ) - ملكم ( تاريخ ايران جلد دوم صفحه 148 ) مىگويد 000 ، 100 تومان يا 000 / 200 ليره . اما چون در موارد ديگر غالبا تومان را برابر يك ليره ذكر مىكند گمان مىكنم رقم آخرى را بايد نصف پنداشت و حتى اين مقدار هم شايد مبالغه باشد .