در راه تأمين برترى قطعى در ايالت خراسان خواهد بود . روزنامه‌نگاران محلى اجير روس در تربت شيخ جام و خواف و قاين مشغول كارند و معروف است كه نمايندگى روس در بهره‌بردارى از نفوذ خود در اين حدود ساعى است و روسها توجه مخصوص حتى به كمترين اطلاعاتى دارند كه مربوط به وضع مرزى قلمرو بريتانياست . به عبارت ديگر در گرداگرد خراسان از شمال غربى تا جنوب شرقى نقاط فراوانى هست كه صحنهء فعاليت و نفوذ و تحريكات دائمى روس است و بدين‌ترتيب تارهاى مسكوى رفته‌رفته و با اطمينان خاطر بر قامت قربانى موردنظر ايشان تنيده مىشود . استراباد ، بجنورد ، قوچان ، كلات ، سرخس ، خواف و سيستان زمينه‌هاى متعدد اقدامات آنهاست و ممكن است روزى دروازهء احتمالى ورود و نفوذ آنها بشود . نظرى اجمالى به نقشه و وضع منطقهء قدرت روسيه در ماوراء درياى خزر كه جمعا سيصد ميل با خراسان هم‌مرز است نشان خواهد داد كه چگونه و تا چه اندازه وضعى ناشى از همسايگى دولتى نيرومند كه نقاط كوهستانى را هم در دست دارد ممكن است در مقابل همسايه‌اى كه ضعيف و ناتوان است براى دولت روس وضع ممتاز قاطع ايجاد كند . تأثير خطآهن ماوراء بحر خزر - راجع به تأثيرات راه‌آهن ماوراء درياى خزر و راه‌آهن‌هاى ديگرى كه در صحارى مجاور مرز ايران ساخته شده است در وضع سياسى آن حدود و دربارهء سرنوشت سياسى همسايگان روس به ندرت مىتوان مبالغه نمود . اين موضوع دامنهء وسيع‌تر و اهميت بيشتر از آن دارد كه در فصلى كه فقط به يكى از ايالات قلمرو ايران راجع است مورد بررسى كامل واقع شود بنابراين آن را به فصل ديگرى ارجاع مىدهيم كه در باب اصل مسئلهء نفوذ روس در سياست ايران است و خواهيم ديد كه خطوط آهن ژنرال انن‌كف چه وسيلهء موثر قطعى خواهد بود « 1 » .

--> ( 1 ) - رجوع شود به جلد دوم فصل سىام اين كتاب .