وضع طبيعى اين جزيره - اين جزيره كم‌ارتفاع و باتلاقى بسيار بد آب و هواست و مىگويند در پنجاه سال اخير رفته‌رفته دريا خاك آن را بلع كرده است و به قدرى وضع آن تغيير يافته كه حتى تعريف‌هاى بيست و پنج سال پيش هم راجع به آن صادق نيست . ايستويك كه در سال 1862 به آنجا رفته بود شرح وافى و كافى دربارهء آن محل چنان كه خود ديده بود باقى گذاشت . در آن موقع دو جزيره وجود داشت يكى آشوراده بزرگ و ديگرى كوچك . جزيرهء بزرگ بوسيلهء ترعه‌اى در حدود نيم ميل عرض از انتهاى دماغه ميان كاله ( كه روسها پوتمكين مىنامند ) فاصله و تقريبا يك ميل و يك سوم ميل طول و سه چهارم ميل پهنا دارد . در اينجا ايستگاه دريائى و نظامى دولت روس واقع است . سپس در حدود نيم ميل آب كم‌عمق ( پاياب ) و دنباله آن پيش‌آمدگى شن‌زارى پست يا آشوراده است كه دو ميل طول دارد و سپس مجددا آب بسيار كم‌عمق با معبرى تنگ كه در بين آنها واقع شده و تا ساحل صحراى تركمن امتداد يافته است . جزيرهء جديد - بعدا جزيرهء سومى كه روسها آشوراده ميانه مىنامند بين دو جزيرهء ديگر ايجاد شده است ضمنا من باب حفظ توازن ، جريان تحليل رفتن آشوراده كماكان دوام دارد تا حدى كه مىگويند اين جزيره درحال‌حاضر كمتر از يك ميل طول و يك سوم ميل عرض دارد . در همين محوطهء محدود اقامتگاه فرمانده پادگان دريائى و سربازخانه و كليسا و باشگاه و ضمائم مربوط به يك پايگاه نظامى ساخته شده است . تغيير منطقهء اشغالى به نقاط دلخواه با در نظر داشتن حقايقى كه در اين‌جا بيان شده است عجب نيست كه روسها بعد از انقياد كامل تركمنان ديگر در آشوراده واقعا كارى ندارند و از لحاظ دفاع موجبى براى ماندن آنها در آنجا نبوده است . پس چشم طمع به نقاط آرام‌تر و شايسته‌ترى در خليج دوختند و ظاهرا بيش از بيست سال است كه درصدد