جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

242

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

سرشار از قدمت و تاريخ و اتفاقات گوناگون اين شهر است كه روزگارى سخت مشهور بود . آثار باقى حاكى است كه آنجا شهرى اسلامى داراى برج و بارو و چهار ميل محيط آن و ارگى هم در طرف شمال شرقى است . در مركز بناى ويران بزرگى در زير گنبد واقع شده است كه بدون‌شك سابقا مسجد بوده و حالا نقاره‌خانه ناميده مىشود . اودونوان كه مدتى را صرف مطالعهء اين بناهاى ويران كرده بود آنجا را با قبر شاعر ملى فردوسى « 1 » اشتباه نموده و حتى نوشت كه جنازهء او را هم تشخيص داده بود . اما قبر شاعر بزرگ در زير بناى كوچكى است كه تا هفده سال پيش نيك معلوم بود . ولى خيلى قبل از تاريخ مسافرت اودونوان به آنجا از بين رفته و به جاى بناى يادبود مزرعهء گندمى آن را فراگرفته است . سيم‌هاى تلگراف - چنان كه قبلا هم گفتم مشهد به وسيلهء تلگراف به كلات نادرى در شمال و قوچان و بجنورد در شمال غربى مربوط است . از كلات خط تلگراف فرعى به درگز هست و باز خط واحدى از مشهد تا نقطه مرزى سرخس است و معمولا با پايتخت ارتباط داير نيست . در سال جارى ( 1891 ) اين سيم با سرخس روسيه كه در سمت ديگر تجن واقع است و در آنجا نفرات نظامى روس هستند مربوط گرديده و محل تلاقى دو سيم هم بستر رودخانه تجن است . از اين طريق مشهد با عشق‌آباد و مرو ارتباط دارد كه نشانهء ديگرى دال بر تفوق نفوذ دولت روس مىباشد . در سال جارى بين مشهد و جنوب ارتباط تلگرافى نيست ، ولى مىگويند شايد سيمى بين بيرجند و پايتخت كشيده شود . خط اصلى تلگراف بين مشهد و تهران 750 ميل طول دارد و فقط يك رشته سيم از راه نيشابور به سبزوار و شاهرود هست كه با آنكه متعلق به دولت ايران است قسمتى از مخارج آن را ادارهء تلگراف هند و اروپ مىپردازد و بازرسى در شاهرود و دو علامت‌چى در تهران و مشهد دارند .

--> ( 1 ) - فردوسى به سال 940 ميلادى تولد و در 1021 وفات و به امر سلطان محمود غزنوى به تنظيم تاريخ منظوم ايران پرداخت و شاهنامه حاصل آن كار است و شاعر كار خود را در 60 هزار بيت به فارسى پهلوى تمام كرد كه فقط دو سه كلمه عربى دارد و حال آنكه در آن موقع از هر سه لغت فارسى دوتا عربى بوده است .