جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

228

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

قرآنى خطى است كه در دورهء شاهرخ امانت داده شده . هديهء بعدى در زمان شاه عباس و شاه سلطان حسين اتفاق افتاده است . چندى قبل از ورود خانيكف به آنجا در سال 1858 فهرستى ترتيب داده بودند كه وى از روى آن اطلاع يافت كه 2997 كتاب مختلف در 3654 مجلد در آنجا بوده كه 1041 جلد قرآن بوده ، 189 جلد چاپى و 852 جلد خطى كه بعضى از آنها در قطع بزرگ و زيبائى نادرى بود و 299 جلد دعانامه و راهنماى زوار و 246 جلد راجع به اصول و قواعد اسلامى و 221 مجلد فقط در باب مذهب شيعه و از عجايب اين است كه بيشترين تعداد كتاب را نادر شاه بىسواد اهدا نموده ، او چهار - صد نسخهء خطى تقديم كرده بوده است . عايدات حضرت - درآمدهاى نقدى و جنسى حضرت بسيار كلان است فريزر مىنويسد كه در عهد شاه سلطان حسين آخرين پادشاه سلسلهء صفوى در آغاز قرن هيجدهم ميلادى پانزده هزار تومان بوده ولى در 1821 آن را 2000 تا 2500 تومان تخمين زده است ( شايد اشتباه چاپى است و اصلا 20000 و 25000 باشد ؟ ) باست « 1 » در سال 1878 جمع درآمد را 40000 تومان نوشت كه در آن موقع معادل 16000 ليره بود . بنابر اطلاعاتى كه به من داده‌اند حالا 60000 تومان است ( كه معادل 17000 ليره است ) و 10000 خروار غله . املاك حضرت در سراسر ايران و مقدار كلى هم موقوفات به صورت خانه و كاروانسرا و دكان و بازار هست و 600 نفر خادم جيره‌خوار هستند ، هر صد نفر آنها براى يك روز هفته و مجموع افراد وابسته به آستانه شامل مجتهدان ، ملاها و متولىها ، خدام ، گماشتگان را در حدود 2000 نفر تخمين زده‌اند . جمعيت مشهد - جمعيت ثابت مشهد اكنون همان رقم 45000 نفر است كه در زمان كانولى بوده ، ولى اين نكته كه عمال مذهبى چه تأثير كلى در وضع اين شهر دارند از اين مطلب دستگير مىشود كه هرساله صدهزار نفر زوار به مشهد مىروند و در هرحال بين 5000 و 6000 نفر زوار هميشه در اين شهر حضور دارند .

--> ( 1 ) - Bassett