جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
221
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
چهار سمت ديوارها بين شاهنشين و فراز آن با كاشىهائى آبى پوشيده شده و در ميان هريك از آنها ايوان عظيم با طاق رفيعى است به شكل مربع مستطيل كه مختص ساختمان سبك معمارى اسلامى در آسياى مركزى است . اين طاقها با كاشىهاى بزرگ آرايش يافته و آيات قرآن با خط كوفى بر آن منقوش است . در ايوان جنوبى كتيبهاى هست حاكى از اينكه شاه عباس ثانى در سنهء 1059 ه . ق . آن را ساخته و خطوط كوفى ايوانهاى ديگر بنابر منبع خبر مشابهاى در سال 1262 ه . ق . اضافه شده است . در رأس ايوان غربى غرفهايست كه ايستويك بدون مطالعهء كافى اظهار داشته است كه از جنس عاج است و مؤذن از آنجا اهل نماز را به عبادت فرامىخواند . از ايوان شرقى به زيارتگاه اصلى وارد مىشوند و اختصاص عمده آن اين است كه قسمت فوقانىاش روكش طلا دارد و كتيبهء بالاى آن حاكى است كه در عهد شاه سلطان حسين در سال 1085 ه . ق . به اتمام رسيده است . اشعار ديگر ناظر بر اين است كه آن را نادر شاه در سال 1145 ه . ق . با طلا كه از هندوستان و مغول كبير « 1 » به غنيمت آورده بود مطلا ساخت . صحن داراى دو مناره است كه بنابر كتيبهها و مطابق آنچه خودم از بام بازار واقع در درون بست ديدم به نظر نمىرسد كه نسبت به دروازهء اصلى وضع يكسان و همانند داشته باشند . مناره قديمىتر كه شاه عباس يا شاه طهماسب ساخته بر بالاى خود مزار امام واقع است . وقتى كه در سال 1834 فريزر در سفر دوم خود در آنجا بود اين مناره بقدرى تكان خورده و يا لطمه ديده بود كه از بيم خطر سقوط آن را فرو ريختند و دوباره ساختند . مناره دوم را كه بزرگتر است نادر شاه ساخته و از عقب دروازهء مقابل بالا رفته است . قسمت فوقانى اين منارهها از صفحات برنجى مطلا پوشيده شده و غرفهاى قفسمانند كه سبك متداول ايرانى است بر آن واقع گرديده و هنگامى كه خورشيد تابان است از دور چون ستونى از آتش مىنمايد .
--> ( 1 ) - منظور محمد شاه گوركانى پادشاه هند است كه از نادر شاه شكست يافت . م .