جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
213
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
گذاشت « 1 » . شاهرخ جوانترين فرزند تيمور آرامگاه امام را نيك بياراست و همسرش گوهرشاد در جوار حرم مسجدى بنا نهاد . با تأسيس پادشاهى خاندان صفوى در آغاز قرن شانزدهم است كه مشهد به صورت فعلى شهرت جهانى يافته است از لحاظ صفويه كه مذهب شيعه را آئين ملى قرار داده بودند و صاحبان جديد تختوتاج ايران بودند ضرورت فراوان داشت كه راه سفر و خروج سرمايه را از جانب مكه به سوى مشهد برگردانند و آنجا را محل توجه و زيارتگاه كليهء اهل تشيع قرار دهند همچنانكه يربعام « 2 » غارهاى زرين را در دان و بيت ايل ( خانه خدا ) « 3 » برپا ساخته بود كه توجه زائران يهود را از بيت المقدس منحرف سازد ، به همين نحو شاه اسماعيل و شاه طهماسب و شاه عباس بارگاه امام رضا را از شكوه و ثروت سرشار نمودند و خود نيز به زيارت آنجا رفته و گاهى در مشهد اقامت مىكردند . « 4 » و آن را به صورت كعبهء عالم ايرانى درآوردند . هرچند كه آنجا بههيچوجه از جملهء بارگاههاى درجه اول جهان شيعه نيست ، زيراكه حضرت على داماد پيغمبر كه بنابر طريقت شيعه جانشين بلافصل او و مولاى متقيان است و فرزندش امام حسين شهيد از لحاظ حرمت حتى بر امام رضا رجحان دارند . ازاينرو مزار آنها در نجف يا مشهد حضرت على و كربلا نزديك فرات از بارگاه امام رضا در مشهد شأن والاترى دارند ، ولى نجف و كربلا هردو در قلمرو عثمانى واقع شدهاند كه بيگانهاند و دور از آئين وطنپرستى زايرين است كه در ضمن نثار علاقه و ايمان خويش در آن اماكن مقدس از اين عشق و علاقه هم بىتاب نباشند كه دعاهاى خود را در سرزمين ايران نثار كانون مذهبى آنجا ننمايند و ضريح
--> ( 1 ) - حضرت رضا در حرمى بزرگ و مقبرهاى وسيع مدفون است كه با بافتههاى سيمين پوشيده شده و به مناسبت مزار امام اين شهر همواره پر از زايرين است و هر سال عدهاى از ايشان به آنجا مىآيند . « در ورود به مشهد زوار پياده مىشوند و خاك مىبوسند و مىپندارند كه به ارض مقدس رسيدهاند . » ( 2 ) - Jeroboam ( 3 ) - Bethel , Dan ( 4 ) - مىگويند شاه عباس براى ابراز علاقهء شخصى به اتفاق نديمان يكبار از اصفهان تا مشهد پياده رفته و منجمباشى دربارى آن مسافت را با نخ اندازهگيرى و جمع آن را 199 فرسخ و جزئى قلمداد كرده است .