جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
152
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
در اين قرن هم قوچان برضد فتحعليشاه باز شورش كرد و موقعى كه برنز « 1 » به سال 1832 در آنجا بود بعد از محاصرهاى طولانى شهر تازه بدست نيروى عباس ميرزا وليعهد كه افسران انگليسى توپخانه او را اداره ميكردند افتاده بود . تجربيات ايلخانى كنونى كه در اينجا به شرح آن ميپردازم بر او روشن ساخته است كه در عهد شاه فعلى شورش كردن كار بس خطرناكى است و در مدت بيست سال اخير يا بيشتر و بخصوص از موقع پيشرفت روسها در سمت شمال و از بين رفتن علت و افرادى كه وضع و قدرت كردها منوط به آن بود نفوذ اين افراد و قدرت سركردههاى ايشان نيز بطور محسوس كاهش يافت . سيرت و اخلاق آنها - از پنج مركز اصلى اسكان كردها در خراسان فقط سه تا از آنها تاكنون باقى مانده است . قوچان ، بجنورد و درگز . كردها طبعى ساده ولى خشن و استقلالطلب دارند و موقعى كه ابتدا وارد محل جديد شدند زندگى بىآرام و عادت غارتگرى ايشان كه به آن علاقهمند بودند تأثير نامساعدى در اخلاق مردم آن حدود نمود . مسافرانى كه ايشان را در روزگار غارتگرى تركمنها در حدود مرزى ديده بودند و هردو طرف را در حال غارت و راهزنى ديدند نوشتهاند كه بين دو دسته در واقع فرقى نبوده است هردو گروه تا فرصتى مييافتند اقدام به هجوم و غارت و كشتار مىنمودند . تركمنها همواره حريف رقيبى براى كردها بودند و برعكس . و اگر ما راجع به قتل و فساد تركمنهاى اتك در ايران كمتر شنيدهايم و كردها نسبت به اتكها حالت تمكين ابراز داشتهاند شايد براى اين است كه هيچ مسافر كنجكاوى جرأت ننموده است كه قدم به سرزمين تركمنها بگذارد و حال آنكه صدها نفر ناظر قتل و كشتار صفحات خراسان بودند . از لحاظ چهره ، كردها به آسانى از ايرانىها قابل تميزاند هم از قيافه و هم بواسطهء لباس . ايشان نژاد نيرومند و ستبرى هستند قيافهء بازدارند و گاهى خطوط خوشتركيب قويا در صورت آنها ديده مىشود و گاهى نيز خوشصورتاند و موهاى نامرتب در سر و رويش دارند . ايشان بيشتر
--> ( 1 ) - Burnes