جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
145
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
ساعت سه بعد از ظهر در محل بازترى در جلگه كه با درختان تبريزى سر و وضعى يافته بود به دهكدهء اصلى امامقلى وارد شدم كه به رسم تمام دهات كوهستانى ايران ، خانهها در رديف يكديگر بر شيب تپهها بنا شده است يك رشته ايوانهاى گلى هم با سوراخى در ميان آنها به صورت درگاه ديده مىشود . كدخداى ده خانهاش را براى اقامتم تعارف كرد اما من سوز سرما را در خيمه بر نيش شك - ناپذير كك در خانهء او ترجيح دادم . در اينجا پيامرسانى از جانب ايلخانى يا سركردهء قوچان كه بنا بود مقرش را روز بعد زيارت كنم و از آمدنم خبر داشت نزد من آمد . اين فرستادهء خان پير - مردى بود كه ريش خود را خيلى ناجور با حنا رنگ كرده بود و تحقيق ميكرد كه در چه ساعتى قصد ورود به قريه امامقلى دارم ، زيراكه اربابش در نظر داشت كه پيشواز شايستهاى از اينجانب بكند . من ساعت ورود را موقع ظهر قرار دادم . وى پيشنهاد نمود كه من يك روز تمام در امامقلى بمانم كه پيش خود چنين استنباط كردم كه منظورش اين بود كه در بازگشت به امامقلى براى بردن خبر احتياج بعجله زياد نداشته باشد . من در جواب گفتم كه جذبههاى غيرقابل مقاومت قوچان ايجاب ميكرده است كه در حركتم شتاب نمايم . زباران به قوچان - وقتى كه در ساعت هفت بامداد روز بعد حركت ميكردم دستهاى زوار مشهد را ديدم كه از رشت از طريق اوزونآدا و عشقآباد « 1 » آمده بودند و الاغسوار در دهكده از جلو من عازم بودند و در مدح على و حسين و مقدسان ديگر عالم شيعه فرياد ميكشيدند . من از راه اصلى وارد جاده و سپس به سمت جنوب غربى منحرف شدم و از ميان تپهها كه سرچشمه رودخانههائى است كه شمال ناحيه اتك و جنوب قوچان را مشروب ميسازد ميانبر ، راه جلگه را پيش گرفتم و در سمت چپ خود آبادى
--> ( 1 ) - خطآهن ماوراء بحر خزر از طرف زوار مسلمان از هردو فرقه براى رفتوآمد به اماكن مقدسه خيلى مورد استفاده قرار مىگيرد . براى سنىهاى آسياى مركزى راه كوتاهترى به مقصد مكه است و همچنين راه مناسبى جهت رفتن به نجف و كربلاست . شيعههاى ايرانى و مسلمانان غربى هم براى سفر زيارتى به بارگاه امام رضا ( ع ) از آن استفاده مىنمايند .