در شيخ جنيد نزديك قره‌تپه در مرز افغانستان و گماشتن افسران روسى در قشون امير بخارا ( كه خبر آن در شماره ژانويه 1891 مسكوگازت درآمده است ) و خطآهن پيشنهادى سرخس به تاشكند با آنكه هريك از آنها به تنهائى حائز اهميت مىباشد اگر بطوريكه هدف دولت روس است همه باهم و كاملا انجام يابد وضع و موقع روس را به صورت غيرقابل وصفى بالاتر از اوضاع و احوالى كه آن دولت در سال 1885 داشته است ترقى خواهد داد . از طرفى هم دولت روس در صدد است كه تعليمات اجبارى براى اتباع آسيائى خود در مدارس روس برقرار و در نواحى ماوراء بحر خزر مطابق وضع روسيه اروپائى ترتيب گذرنامه را معمول سازد و اگر ما فاصلهء پانصد ميلى آنجا را با محلى كه در نقشه تحت عنوان افغانستان هست ، خيز برداريم و به داخل آن سرزمين فاصل مرموز كه حريم نفوذ هندوستان است نظر بياندازيم و ملاحظه كنيم كه چه اقداماتى در آنجا شده است شايد مثل روسها در طرف خود ، ما نيز از آنچه كرده‌ايم موجبات خوشنودى فراهم داشته باشيم . هردو طرف سرگرم گرد آوردن تداركات‌اند ، اما اين آمادگى براى جنگ سبب دوام صلح مىشود و تجربه نيك آموخته است كه دو كشور آمادهء جنگ به - ندرت گلاويز ميشوند تا دو دولت ديگرى كه خود را براى جنگ و ستيز درست آماده نكرده باشد يا اينكه طرف مجهز سخت در صدد است كه از عقب‌ماندگى طرف ديگر طرفى بربندد . آينده - اگر در حال‌حاضر بخواهند كه من راجع به آينده نزديك سياسى آسياى مركزى نظرى اظهار كنم ( چون پيش‌بينى كامل و قاطع كار عاقلانه‌اى نيست ) خواهم گفت كه علايم و آثار هنوز حاكى از صلح و صفاست « 1 » و مرور زمان به

--> ( 1 ) - وقتى كه اين سطور در زير چاپ است شايعات اضطراب‌انگيزى به گوش مىرسد كه روسها در سمت پامير و نقاط ديگر باز به راه پيشروى افتاده‌اند كه بعيد نيست اين حركت ما را در آستانهء دورهء آشفته‌اى قرار دهد .