جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
119
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
موقعى كه من به او عدلهاى پنبه را كه درهم و برهم به انتظار حمل در ساحل ريخته بود تذكر دادم وى افزود كه در كجا مىتوان اين همهجا و فضاى خالى سراغ نمود ؟ تنها دليل قوى كه بر ضد انتقال قابل ذكر است سرمايهء هنگفتى است كه به نظر من در اوزونآدا خرج شده است و هزينهء 53 ميل خطآهن اضافى كه مورد احتياج است موجب افزايش پارهاى محمولات خواهد گرديد ، ولى چنين افزايشى شايد حتى بيش از اندازه مورد علاقه بازرگانان با تقليل كرايه حمل بار به بادكوبه جبران گردد كه حالا از اوزونآدا هرپوت ده كوپك ( روسى ) كرايه دريافت مىشود ، ولى گفتهاند كه ميتوان آن را از كراسنودسك به بادكوبه تا پنج كوپك پائين آورد . انشعاب اين خطآهن كه بودجهاش هم تصويب شده است از ملاقرى « 1 » كه در 32 ميلى اوزونآدا واقع است شروع مىشود و به كراسنودسك كه هشتاد و پنج ميل فاصله دارد خواهد پيوست . چند اصلاح ديگر - شنيدم كه بين ايستگاههاى بالاايشم « 2 » و غازان چيك مسير خطآهن را در حدود 60 ميل تغيير خواهند داد ، ولى چون موقع شب از اين ناحيه گذشتم تعيين صحت و سقم اين اظهار دور از امكان بوده و شايد هم فقط ريلها را تعويض ميكردند . جادهء نفت بالاايشم كه در اصل يك رشته خطآهن دكاويل « 3 » به آنجا كشيده بودند ديگر مورد استفاده نيست . هزينهء استخراج نفت در اثر فقدان تصفيهخانه در ساحل شرقى درياى خزر نسبت به مخارج حمل از دستگاههاى پالايشگاه بادكوبه بيشتر ميشده است . كارخانهء غزل اروات و ايستگاهها و نهرهاى سرپوشيده و پلها در غزل اروات كه 160 ميل تا اوزونآدا فاصله دارد كارخانه بزرگى تأسيس كردهاند با هزينهاى در حدود پنجاه هزار ليره و مهندسى انگليسى مقيم سنپطرزبورگ اين كارگاه را ساخت و گفتهاند لوكومتيو و لوازم عمومى سراسر خط را تأمين
--> ( 1 ) - Mullah Kari ( 2 ) - BAlaIshem ( 3 ) - Decauville