جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
92
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
بيستون و طاق بستان ( چهار ميلى كرمانشاه ) چندتا از معروفترين آثار باستانى را خواهد ديد كه از جهات كندهكارى و حجارى و كتيبههائى كه در بالاى سر از بدنهء صاف كوه ناظر حضور مسافر است درخور توجه خواهد بود و از روى اين كتيبهها داستان عظمت و جلال دوران قديم از نظرش خواهد گذشت و مهمترين اسناد تاريخى را كه بر سنگ نقش كردهاند ملاحظه خواهد كرد و آن ، بعد از سنگ دامىيتا مكشوف و خطوط آن در قرن حاضر خوانده شده است كه سزاوار است خوانندگان و پژوهندگان از مراجعهء به آن غفلت ننمايند . خلاصهء كلام - با اختصاص دادن مقدارى از گنجايش اين كتاب و تحمل زحماتى كه تصور آن براى بسا از كسان آسان نيست من سير و گردش سرحدات ايران را تمام ميكنم و براى استفاده مسافران آينده اطلاعاتى فراهم كردهام كه در هيچ منبع ديگر يكجا بدست نخواهد آمد و به عقيده من ذكرش در اين جامعترين اثر راجع به ايران عين ضرورت را داشته است . من در اين كتاب نشان دادهام كه از چه راهى بايد به ايران رفت از طرف شمال ، جنوب ، مشرق و مغرب و راهها و وسايلى را كه براى انجام منظور ضرورى است باز نمودهام اكنون پيش از خاتمه دادن اين فصل اطلاعاتى هم دربارهء پوشاك و وسايلى خواهم داد كه مسافر به مشرق زمين همان اندازه به آن احتياج دارد كه مسافر غربى محتاج بليط راهآهن است . لوازم سفر با كاروان - براى شرح اسباب ضرور مسافرت با چاپار در ايران بهترين كارى كه ميتوانم كرد اين است كه نظر خوانندگانم را به ضميمهء يك ، جلد دوم كتاب سرمك گرگور در باب سفرى به خراسان و همچنين فصل سيزدهم جلد دوم كتاب اى . استك تحت عنوان « شش ماه در ايران » و ضميمهء C كتاب دلپذير دكتر ويلز بنام « در سرزمين شير و خورشيد » معطوف سازم . كمتر كسانى ممكن است در ايران سفر كاروانى نموده و در كشور ديگر اين كار را كرده باشند و تصديق ننمايند كه زندگانى در خيمه و چادر تا چه اندازه