جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
86
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
خط پستى در اين راه كوهستانى خوب نيست ولى از شيراز به طرف شمال را سوار - كار ميتواند با سروصدا و به همان اندازهاى كه مهميز و افسار و لگد ممكن ميسازد تند و تيز بسوى مقصد بتازد . 10 - جادهء محمره ( خرمشهر ) به تهران خطرات و ناگواريهاى اين جاده كه نسبتا هم زياد است شايد به زودى با ايجاد راه ورود جديدى به داخل ايران از نقطهاى مقدارى دور تر در سمت مغرب در سامان ساحلى جنوبى مرتفع شود همچنانكه توسعه خاك روس در حدود شمال شرقى ايران به ساختمان جادهء عشقآباد - قوچان كه اشاره كردم منجر شده است به همان ترتيب نيز مسئله پيشرفت نفوذ بريتانيا در جنوب ايجاب مىكند كه راه تازهاى از طريق رودخانهء كارون به اهواز و شوشتر و دزفول و خرمآباد و بروجرد به تهران ايجاد شود . در اين قسمت بانك شاهنشاهى ايران جهت اجراى اين نقشه اجازه تحصيل كرده و كار از پائيز 1890 آغاز شده است كه هرگاه با موفقيت تمام شود قسمت كلى رفتوآمدهاى آينده بجاى بوشهر از راه جديد خواهد شد كه از بندر ورودى آن تا پايتخت 250 ميل كوتاهتر است . راجع به اين موضوع شرح بيشترى در فصل ديگر بازخواهد آمد . در حالحاضر راهى را كه بنابر شرح فوق كشيدهاند براى مسافرت عملى نيست و به بيگانگان هم نبايد توصيه كرد . جادهء بغداد - تهران سيرى در حدود ايران كه خوانندگانم را تا اينجا به انتهاى جنوب غربى خليج فارس و دهانهء رودخانههاى دجله و فرات آورده ضمنا آنها را به دروازهء بغداد نزديك ساخته است و شايد بسيارى از هموطنانم از اين كلام تعجب نمايند كه آنجا يكى از نقاط بسيار جالبتوجه براى شروع مسافرت به مرز ايران و داخل اين كشور است در اين خط سير نه فقط حملونقل مقدار عمدهء كالاى تجارتى به ايران و برعكس ديده مىشود ، بلكه چندتا از مشهورترين شهرهاى ايران و آثار قديمى را هم ميتوان بازديد نمود و شايد هم بايد گفت كه فقط از اين راه ميتوان آنها را ديد .