على اصغر شميم
89
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
1825 ميلادى ) وارد آن شهر شد و چون ژنرال يرمولف تفليس را ترك گفته بود نمايندهى ايران با ولهمينوف كه مأمور حل اختلافات مرزى با ايران بود ملاقات و مذاكره كرد و سرانجام چون مرگ الكساندر اول تزار روس پيش آمد ، ويلهمينوف طى يادداشتى به نماينده ايران گوشزد كرد كه بدون اجازهى دربار روسيه فرماندهى كل قواى روسيه در گرجستان نمىتواند اراضى اشغال شده را به دولت ايران بازگرداند . بدينترتيب تلاش ايران براى جلوگيرى از مطامع روسيه بىاثر ماند و وقايعنگار در رمضان سال 1241 هجرى ( مارس 1826 ميلادى ) به تهران بازگشت . رفتار ظاهرا صلحجويانه روسيه نسبت به ايران بعد از عهدنامهى گلستان و پذيرفتن راه حل مسالمتآميز يعنى مذاكرات سياسى با ايران يك نوع خدعهى سياسى بود ، زيرا روسيه مىخواست با اعزام سفير و جلب اعتماد فتحعلى شاه دربار ايران را اغفال كند و ايران را از تجهيز و تدارك سپاه بازدارد . اتفاقا در اين 13 سال دورهى متاركهى جنگ ، هم دربار روسيه و هم دربار ايران متوجه مسائل ديگرى بودند كه آنها را از توجه كامل به امور قفقازيه باز مىداشت . روسيه در فكر تهيهى مقدمات جنگ با عثمانى و بسط نفوذ سياسى خود در بالكان بود « 1 » و فتحعلى شاه نيز به وقايع مصر و حكومت محمد على پاشا نظر داشت و به علت بروز اختلاف در سرحدات غربى با دولت عثمانى « 2 » عمدهى قواى خود را به حدود غرب ايران سوق داده بود . هنگامى كه فتحعلى شاه به تظاهرات دوستانه روسيه فريفته شده بود ، سرداران روس در قفقازيه مشغول تحكيم نفوذ سياسى و نظامى خويش بودند و به وعده و وعيد يا تطميع حكام ياغى و سركش بلاد متصرفى را كه هنوز نمىخواستند سلطهى روسيه را بر خود هموار كنند ، به طرف خود جلب مىكردند و نفوذ نظامى روسيه از حدودى كه در عهدنامهى گلستان تعيين شده بود ، تجاوز كرده تا ايروان و كنار رود ارس گسترده بود و فرمانفرماى كل قفقازيه پيوسته تزار روس را به جنگ با ايران دعوت مىكرد و مىخواست قلمرو نفوذ آن دولت را تا كنار ارس - كه به عقيده او سرحد طبيعى محسوب مىشد - بسط دهد .
--> ( 1 ) - سياست روسيهى تزارى در بالكان و حوضهى درياى سياه تضعيف امپراتورى عثمانى و تحميل حمايت خود بر سلطان عثمانى و در دست گرفتن نظارت بر بغازىهاى داردانل و به سفر و درياى مرمره بود و نكتهى قابل توجه اين است كه در مناسبات روسيه و عثمانى نيز مانند مناسبات روسيه و ايران سياست استحفاظى دولت بريتانيا در برابر روسيه تزارى به كوشش و تلاش برخاسته است . ( 2 ) - مناسبات ايران و عثمانى در فصول آينده گفته خواهد شد .