على اصغر شميم
86
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
عهدنامهى گلستان به عمليات جنگى ايران و روسيه در قفقازيه خاتمه بخشيد . آن سرزمين در مدت ده سال جنگ و زدوخورد به وضع ناهنجارى دچار شده بود و طول مدت جنگ مردم قفقازيه را به ستوه آورده ، و حتى مسلمانان طرفدار ايران نيز مايل بودند كه هرچه زودتر در آن خونريزى خاتمه داده شود . تعصب و هواخواهى مردم قفقازيه از ميان رفته بود و خواه و ناخواه به حكومت و سلطهى يكى از دو دولت راضى شده بودند . به همين جهت عهدنامهى گلستان براى مردم قفقازيه به منزلهى مژده بزرگى بود كه همه را خشنود ساخت ولى اين عهدنامه كه در شرايط نامناسب از طرف دولت زورمند روسيهى تزارى بر ايران تحميل شد ، تكليف سرحدات دو دولت را بهطور قطعى تعيين نكرده بود و مىبايستى نمايندگان دو دولت در سرحدات اجتماع كنند و مرزها را معين نمايند . بنابراين ممكن بود بر اثر بروز اختلافنظر بين نمايندگان ، مجددا آتش جنگ ميان دو دولت روشن گردد و بار ديگر مردم قفقازيه را دچار وحشت و اضطراب نمايد . II دورهى دوم جنگهاى ايران و روس مبادلهى سفرا و علت جنگ روسيه از آنچه طى ده سال جنگ با عهدنامهى گلستان به دست آورد ، خشنود بود ولى فتحعلى شاه كه بخش عمدهى قفقازيه را از دست داده و سه ميليون مردم مسلمان اتباع ايران ساكن قفقازيه را بدون حامى در اختيار دولت تزارى روس گذاشته بود ، هرگز نمىتوانست مقررات عهدنامهى گلستان را بر خود هموار كند . بدينسبب در سال 1232 هجرى قمرى حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى را به دربار روسيه مأمور نمود . تزار روس سفير ايران را مدتى در پترزبورگ نگه داشت و روزى كه سفير را به حضور پذيرفت و دعاوى ايران را در باب ولايات از دست رفته قفقاز شنيد ، در جواب گفت : « بلاد متصرفى را گماشتگان ما به قهر و غلبه نگرفتهاند بلكه حكام هر محل هريك با كمال ميل و رغبت حكومت روسيه را پذيرفتهاند و اهالى گرجستان نيز چون مسيحى هستند ، تابعيت آنها نسبت به روسيه از اطاعت نسبت به ايران اولى و انسب است » . براى حل اختلافات راجع به گنجه و شيروان و طالش نيز ژنرال الكسى پتروويچ يرمولف « 1 » سردار خود را به حكومت قفقازيه و سفير فوق العادهى روسيه در دربار
--> ( 1 ) - G . Alexis Petrovitch Iemolov