على اصغر شميم

78

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

چنان كه گفتيم - به لشكركشى آغا محمد خان به قفقازيه و تسخير تفليس منتهى گرديد . الكساندر اول جانشين كاترين دوم تزار روس توسعه‌ى سرحدات روسيه را در جنوب لازم مىشمرد و به اميد آن‌كه ملل مسيحى ساكن گرجستان و ارمنستان با نيات او در تسخير قفقازيه موافقت خواهند كرد ، در اوايل سال 1218 هجرى ( مطابق با 1803 ميلادى ) سپاهى به سردارى سيسيانف « 1 » روانه قفقازيه نمود و سردار مزبور غفلتا شهر گنجه را كه تقريبا تمامى مردم آن مسلمان بودند مورد تعرض قرار داد . تزار روس با اطلاعاتى كه از وضع سياسى و نظامى آن عصر ايران داشت ، تصور مىكرد كه با چند حمله متوالى و وارد كردن تضييقات نظامى در قفقازيه مركزى ، دربار ايران را به قبول مقاصد خود وادار خواهد كرد و هرگز انتظار نداشت كه شاه ايران با آن‌همه گرفتارىهاى داخلى بتواند مدت زيادى در برابر حملات سپاه روس مقاومت كند . از طرف ديگر فتحعلى شاه نيز در به دو امر به عمليات نظامى سيسيانف در قفقازيه با نظر ترديد مىنگريست و بروز جنگ ممتد ده ساله‌اى را هرگز پيش‌بينى نمىكرد و يقين داشت كه از راه مكاتبه و طرق سياسى آن مشكل را حل خواهد كرد . به همين نظر نامه‌اى به سردار روس نوشت و به عمليات او در قفقازيه اعتراض كرد . سردار روس به نامه‌ى شاه جوابى نداد و به دستور تزار تعرض خود را ادامه داد و اين امر فتحعلى شاه را به اهميت موضوع متوجه ساخت و ناچار فرمان تجهيز سپاه را صادر كرد و از ميان فرزندان متعدد خود عباس ميرزا را كه به رشادت و جنگجويى و هنر نظامى از سايرين ممتاز بود ، به فرماندهى سپاه مأمور قفقازيه و آذربايجان منصوب كرد . وضع سياسى گرجستان ارايكلى خان ( هراكليوس ) در سال 1196 هجرى قمرى در برابر حملات پىدرپى قبايل لزگى داغستان خود را تحت حمايت كاترين دوم ملكه روسيه كشيد ، زيرا در آن زمان ايران در آتش جنگ‌هاى داخلى و انقلابات پىدرپى مىسوخت و كشمكش ميان خوانين زند مجالى براى توجه دولت ايران به قفقاز باقى نگذاشته و اصولا دولت متمركز واحدى در ايران وجود نداشت كه از مرزها و تماميت و استقلال ايران دفاع كند . كاترين با كمال ميل تقاضاى ارايكلى را - كه ظاهرا به عنوان اتحاد و دوستى عنوان شده بود - پذيرفت و سالى 000 / 60 منات مقررى براى او معين كرد و يكى از رجال مبرز روسيه فلد مارشال كنت دوگوداويچ « 2 » را با نيروى كافى به داغستان فرستاد تا هم از حمله قبايل لزگى به خاك گرجستان جلوگيرى كند و هم راه را براى پيشروى

--> ( 1 ) - Sissianow ( 2 ) - F . M . Conte de Goodo Witch