دوره‌ى فترت به خوشتاريا ، تبعه‌ى روسيه معتقد بود كه بنابر فصل سيزدهم پيمان ايران و شوروى مورخ 21 فوريه‌ى 1921 دولت ايران نبايد امتيازاتى را كه اتباع رژيم تزارى روسيه از ايران كسب كرده‌اند و به موجب پيمان جديد لغو مىشود ، به ديگرى واگذار كند و ضمنا دولت شوروى طى يادداشت ديگرى از دولت ايران خواست كه مجلس شوراى ملى ايران در تصويب پيمان ايران و شوروى تسريع كند . دولت بريتانيا معترض بود كه خوشتاريا امتيازنامه‌ى خود را به شركت نفت انگليس و ايران فروخته است و دولت ايران حق ندارد در حوزه‌ى شمال ايران كه مربوط به امتياز خوشتارياست ، امتياز نفت به ديگرى بدهد . دولت ايران با استدلال منطقى و صحيح به اعتراضات شوروى و بريتانيا پاسخ داد و خلاصه‌ى استدلال دولت اين بود كه اصولا امتيازنامه خوشتاريا به هيچ‌وجه داراى جنبه‌ى رسمى و قانونى نبوده و به تصويب پارلمان ايران نرسيده است تا دولت شوروى آن را به حساب امتيازات رژيم تزارى روسيه بگذارد و دولت بريتانيا مالكيت آن امتياز را ادعا كند . انتشار خبر اعتراض شوروى و بريتانيا به امتيازنامه‌ى نفت شمال ، موجب تهييج افكار و احساسات مردم شد و در مجلس و محافل ملى و مطبوعات سر و صداى زيادى به راه افتاد ، نطق‌هاى شديد در مجلس ايراد و مقالات تندى در جرايد منتشر شد و بار ديگر مطبوعات و مجلس در صف مقدم مبارزه‌ى ضد بيگانه در كنار يكديگر قرار گرفتند و فرقه‌ى دموكرات ، كه آن روزها نيرومندترين حزب درجه‌ى اول ايران و در مجلس داراى فراكسيونى قوى و فعال بود ، اعلاميه‌اى مبنى بر پشتيبانى از دولت و مجلس در مورد اعطا و تصويب امتيازنامه‌ى نفت شمال انتشار داد و ضمن اظهار تكدر از مداخله‌ى شوروى و انگليس در اين امر ، آمادگى حزب را براى دفاع از اقدام دولت و مجلس در اين‌باره صريحا اعلام نمود . انگليس‌ها همين‌كه از اعتراضات بيهوده خود نسبت به قرارداد نفت شمال نتيجه‌اى به دست نياوردند ، براى وصول به مقصود راه ديگرى را برگزيدند و لرد كدمن مستشار فنى شركت نفت انگليس ظاهرا براى شركت در مجمع سالانه‌ى مؤسسات نفت آمريكا و در حقيقت براى سازش با كمپانى استاندارد اويل از لندن عازم آمريكا شد و از اين‌كه آمريكا ، به شرحى كه در فصل پيش گفته شد ، در مورد نفت ، طرفدار سياست دروازه‌ى باز و مخالف هر نوع انحصار منابع معدنى براى يك دولت خاص بود ، مذاكرات خود را با مقامات آمريكايى و شركت استاندارد اويل آغاز كرد و سرانجام در تاريخ 31 دسامبر سال 1921 ( اول جمادى الاول 1340 برابر با دىماه 1300 شمسى ) وزارت امور خارجه آمريكا و سفارت انگليس در واشنگتن درباره‌ى مراتب زير توافق حاصل كردند . « اگر براى هريك از دولتين آمريكا و انگليس لازم آيد كه تقاضاى اقدامى درباره‌ى امتياز