على اصغر شميم
574
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
انتخابات تهران براى مجلس چهارم پيش از كابينهى وثوق الدوله انجام گرفته و در اوان زمامدارى وثوق الدوله انتخابات ساير شهرستانها ادامه داشت و هرچند كه تكميل مجلس چهارم و انجام كامل انتخابات اين مجلس ، چنانكه قبلا اشاره كرديم ، در حدود سه چهار سال طول كشيد ، ليكن مجلس تشكيل گرديد و قرارداد 1919 را رد كرد و به همان علت كابينهى وثوق الدوله مستعفى و مشير الدوله بار ديگر به نخستوزيرى برگزيده شد . اما احمد شاه هنگام اقامت خود در لندن ، در برابر اصرار مقامات بريتانيا در تأييد قرارداد 1919 پافشارى كرده و گفته بود : « من پادشاه دموكرات هستم و تكليف قرارداد را بايد دولت و مجلس ايران معين كنند » . و بهطورى كه ملك الشعراى بهار به صراحت نوشته : احمد شاه با دولت وثوق الدوله سخت مخالف بوده است . پيش از آنكه پايههاى قرارداد سست و خود آن ، با مخالفت قوهى مقننه روبهرو شود ، راميتاژ اسميت « 1 » از دانشمندان و متخصصين برجسته امور مالى انگلستان به ايران آمد تا براى پىريزى بنيان مالى و خزانه و گمرك و ماليه و غيره طرحهايى آماده كند و نيز ژنرال ديكسن « 2 » انگليسى براى مطالعهى دوبارهى امور نظامى و تشكيل ارتش واحد ايران استخدام شد . هردو مستشار انگليسى با همكارى مأمورين و افسران ايرانى شروع به كار كردند و طرحهايى نيز تهيه شد . در كميسيون مطالعهى امور نظامى كه با شركت ديكسن و افسران انگليسى و ايرانى تشكيل گرديده بود ، افسران انگليسى پيشنهاد كردند كه در ارتش درجات نظامى از سروان ( سلطان ) به بالا مختص افسران انگليسى باشد و ايرانيان حق نداشته باشند از ستوان يكمى به بالا ترفيع يابند . چند تن از افسران ژاندارمرى حاضر در كميسيون به اين امر اعتراض كردند . از آن جمله كلنل فضل اللّه خان از افسران مجرب تحصيلكرده انگلستان بود كه چون زير طرح كميسيون را امضا نكرده بود ، مورد اعتراض شديد وزير جنگ قرار گرفت و روز 29 جمادى الثانى 1338 قمرى ( اول فروردين 1299 شمسى ) در خانهى شخصى خود ، خودكشى كرد تا به ننگ تبعيت از بيگانه آلوده نشود . در اواخر رجب سال 1338 قمرى افسران انگليسى ادارهى ژاندارمرى را ضبط كردند و خواستند قزاقخانه را نيز در دست بگيرند ولى با آنكه حقوق قزاقخانه را مدتها بود كه بانك شاهنشاهى مىپرداخت ، ادارهى قزاقخانه زير بار ميسيون انگليسى نرفت و افسران قزاق مقاومت كردند و جواب دادند كه بريگاد متعلق به شخص شاه است و بدون اجازه احمد شاه آن
--> ( 1 ) - Sydney Armitage Smith ( 2 ) - Dixon