نفت شمال « 1 » يك نفر گرجى تبعه‌ى روسيه تزارى به نام خوشتاريا « 2 » كه خود را دوست صميمى سازانف « 3 » وزير امور خارجه روسيه و عاشق و شيفته‌ى ايران وانمود مىكرد ، پس از مدتى توقف در تهران موفق شد كه در تاريخ 27 ژانويه 1916 ربيع الاول 1334 قمرى ( بهمن 1294 شمسى ) با محمد ولى خان خلعتبرى ملقب به نصر السلطنه « 4 » كه در شعبان سال 1313 قمرى اجازه‌ى استخراج نفت را در تنكابن و كجور و كلارستاق مازندران طبق فرمانى از ناصر الدين شاه كسب كرده بود ، قراردادى براى استخراج و بهره‌بردارى از منابع نفت آن نواحى منعقد كنند . خلاصه‌ى قرارداد اين است كه محمد ولى سپهسالار اعظم حق استفاده از مورد امتياز خود را در مازندران به خوشتاريا منتقل كرده و خوشتاريا متعهد شده است كه حداكثر تا يك سال پس از تعيين تكليف صلح روسيه با متحدين ، تجسسات لازم را در مورد نفت به عمل آورد و اگر نفت پيدا كرد ، پنجاه هزار منات بلاعوض به حضرت اشرف سپهسالار اعظم تقديم كند و همين كه شروع به استخراج نفت كرد ، صد هزار منات ديگر مساعده بدهد و بعدا از قرار هر پوت نفت يك كپك حساب كند . سپهسالار اعظم حق داشت كه يك نفر نماينده در حوضه‌ى امتياز بگمارد تا مراقب ميزان استخراج نفت باشد . مدت اين قرارداد 99 سال و چون سپهسالار ( سپهدار ) خود رئيس الوزرا و وثوق الدوله وزير امور خارجه و مجلس شوراى ملى تعطيل بود ، قرارداد را در دفتر وزارت امور خارجه ايران به ثبت رسانيد و بر اثر فشار دولت تزارى روسيه ، در همان سال ، دولت ايران امتياز استخراج نفت و گاز طبيعى و قير و موم طبيعى را در سراسر گيلان و مازندران و استرآباد ( گرگان ) براى مدت 70 سال به خوشتاريا واگذار و سه ناحيه تنكابن و كجور و كلارستاق را كه قبلا سپهدار به خوشتاريا واگذار نموده بود ، از حوضه‌ى قرارداد جديد مستثنى كرد . به موجب قرارداد جديد ، مورخ جمادى الاول سال 1334 قمرى ( 1916 ميلادى ) ، دولت ايران حق نظارت بر عمليات اكتشاف و بهره‌بردارى از نفت شمال و بازرسى را داشت و خوشتاريا

--> ( 1 ) - قسمت عمده‌ى مطالب مربوط به نفت شمال از كتاب « پنجاه سال نفت ايران » نگارش مصطفى فاتح ، چاپ 1335 خورشيدى اقتباس و يا عينا نقل شده است . ( 2 ) - Ahaky Mededievitch Khoshtaria ( 3 ) - Sazanov ( 4 ) - محمد ولى خان بعدا به لقب سپهدار و سپس به سپهسالار اعظم ملقب گرديد و پس از فتح تهران و استقرار مجدد مشروطه مدتى مقام نخست‌وزيرى را داشت .