را پيش كشيده و مبالغ هنگفتى ( 25 ميليون قران ) به عنوان غرامت از ايران مطالبه كردند . اما واقعا اين ملت ايران بود كه به روس و انگليس خسارت وارد ساخت ؟ يا سياست خائنانه‌ى تقسيم ايران و روش خشن و ناهنجار روسيه و مداخله‌ى نظامى در ايران و دسيسه‌كارىها و نيرنگ بازىهاى ديپلماسى بريتانيا كه قلب و روح ملت ايران را آزرد و جان و مال افراد اين ملت نجيب و رشيد را كه گرفتار هيئت‌هاى حاكمه‌ى زبون و ناتوان گرديده بود ، بر باد داد ؟ تاريخ حوادث گذشته كه شرح آن‌ها گفته شد ، جواب اين سؤال را مىدهد . پس از شروع جنگ جهانى اول كه خاك ايران ، به شرحى كه خواهيم گفت ، عرصه‌ى تاخت و تاز و نبرد نيروهاى متفقين با متحدين گرديد ، دولت ايران به رياست ميرزا حسن خان مستوفى الممالك كه از ذيقعده 1332 قمرى تا 24 ربيع الثانى 1333 قمرى بر سر كار بود ، از روس و انگليس براى اقساط فرع و اصل قروض ، درخواست استمهال تا پايان جنگ جهانى نمود و خواست كه ماهى 000 / 200 تومان كه ماهانه در بانك‌ها بابت اقساط مزبور جمع مىشد ، به خزانه‌ى دولت ايران واگذار شود كه به مصرف هزينه‌هاى دولت برسد . پس از مدتى چون و چرا بالاخره آن دو دولت در اواخر ذيحجه 1333 قمرى با تقاضاى دولت ايران موافقت نمودند ولى قرار شد عوض برگشت دادن ماهى 200 هزار تومان به خزانه ، ماهانه 000 / 30 ليره انگليسى برات لندن از روى مظنه وقت كارسازى دارند . تاجگذارى شاه و مجلس سوم و احزاب ناصر الملك ، نايب السلطنه در برابر فشار افكار عمومى و احزاب ، به‌ويژه كوشش و فعاليت انجمن ايالتى تبريز كه به منزله‌ى پارلمانى محلى گرديده بود و فعاليت حزب دموكرات ، ناگزير فرمان انتخاب دوره‌ى سوم مجلس شوراى ملى را به نام شاه صادر كرد و اندكى بعد انتخابات آغاز گرديد . اما در همان اوقات احمد شاه به سن بلوغ قانونى رسيد و در 27 شعبان سال 1332 قمرى ( مردادماه 1293 شمسى ) رسما تاجگذارى كرد « 1 » و دوران نيابت سلطنت ناصر الملك و

--> ( 1 ) - در مراسم رسمى تاجگذارى احمد شاه از سفراء و نمايندگان سياسى خارجى ، سفير كبير و نماينده‌ى فوق العاده سلطان عثمانى ، وزيرمختار فرانسه ، وزراى مختار بلژيك و بريتانيا و آلمان و اتريش - هغگرى و روسيه تزارى و كشورهاى متحد آمريكاى شمالى ( اتازونى ) و نمايندگان سياسى اسپانيا و ايتاليا حضور داشتند و به‌جز مختار اتازونى ، هريك هدايايى به احمد شاه تقديم كردند و از آن جمله سفير كبير عثمانى نشان درجه‌ى اول با گردن‌بند آل عثمان را تقديم داشت و هداياى سفير روسيه عبارت بود از يك سماور و ساير لوازم چاىخورى - اقتباس از كتاب « ايران در جنگ بزرگ » ، تأليف مورخ الدوله سپهر .