على اصغر شميم
535
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
دوران فترت كه پس از انحلال مجلس دوم آغاز شد ، تا رسيدن احمد شاه به سن رشد قانونى يعنى در حدود سه سال و كسرى طول كشيد و در اين مدت ناصر الملك همچنان زمامدار ايران بود و به ميل خود كابينههايى بر سر كار مىآورد و از صدور فرمان انتخابات و تشكيل مجلس سوم خوددارى مىورزيد . روسيهى تزارى در اين مدت روزبهروز بر دامنهى نفوذ و مداخلهى خود در امور ايران مىافزود و چنانكه اشاره كرديم ، در مشهد به تحريك مفسدين ، آشوبى به راه انداخت و سيد محمد طالب الحق و يوسف خان هراتى و جمعى ديگر را واداشت كه در مسجد و صحن رضوى گرد آمده ، عليه حزب دموكرات و مشروطهخواهان و سرانجام بر ضد حكومت مركزى و به هوادارى محمد على ميرزا قيام كردند و گروهى بىگناه را كشتند و به بهانهى آنكه حكمران مشهد و نيروى دولت از خلع سلاح آشوبگران درماندهاند ، خود روسها دست به كار شدند و پس از تبعيد سران حزب دموكرات انقلاب كه شادروان ملك الشعراى بهار نويسندهى روزنامههاى نوبهار تازهبهار از آن جمله بود ، صحن آستان رضوى را با نيروى خود اشغال و گنبد آستانه را گلولهباران كردند و اين امر بيش از پيش بر كينهى مردم نسبت به سياست جابرانهى روسيه تزارى افزود و اين كينه در خلال جنگ جهانى اول به صورت هوادارى و پشتيبانى ملت ايران از نيروى عثمانى جلوهگر شد . وام و مساعدهى جديد قوهى مجريه در ايام فترت قوهى مقننه كه زمام كليهى امور ظاهرا در دست احمد شاه و در حقيقت در اختيار ناصر الملك قراگزلو ، نايب السلطنه بود ، در آغاز اين دوره بار ديگر دست به يك سلسله استقراض زد كه خلاصه آن از كتاب « گنج شايگان » تأليف سيد محمد على جمالزاده نقل مىشود : وام اول به مبلغ 140 هزار ليره انگليسى با ربح 7 درصد از بانك شاهنشاهى كه نصف آن را دولت انگليس و نصف ديگر را حكومت هند پرداخت . بدون تعيين مدت و بدون تعيين اقساط استهلاكى و به عنوان مساعده با تضمين بر روى عايدات گمرك جنوب ايران . وام دوم به مبلغ 200 هزار ليره انگليسى با تنزيل 7 درصد به مدت سه سال كه به عنوان مساعده از طرف بانك استقراضى روسيه پرداخته شد و وجه الضمان آن عايدات گمركات سراسر ايران غير از فارس و خليجفارس بود و بايستى در 6 ماه پرداخت شود . اين وام در جمادى الثانى سال 1331 قمرى دريافت شد . وام سوم به مبلغ 200 هزار ليره انگليسى به مدت 2 سال و نيم كه در جمادى الثانى سال 1331 قمرى از بانك شاهنشاهى و به عنوان مساعدهى دولت انگليس با ضمانت روى عايدات