على اصغر شميم

529

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

بيش ادامه يافت و دولت مشروطه ناگزير شد براى تهيه پول و تدارك و تجهيز نيروهاى انتظامى ، چنان‌كه خواهيم گفت ، به قرضه‌ى خارجه متوسل شود . آخرين تلاش محمد على ميرزا محمد على ميرزا ، شاه مخلوع قاجار ، از چند ماه قبل از پايان سال 1327 قمرى در تدارك بازگشت به ايران و تصرف تاج و تخت از دست رفته بود و كم‌وبيش در جرايد و محافل ملى زمزمه‌ى تصميم او به گوش مىرسيد . او در پايتخت‌هاى اروپا به سير و سفر پرداخته و با ايادى و هواداران خود از ايرانى و بيگانه ملاقات و گفتگو كرده و در وينه پس از گفتگو با يكى از نمايندگان روسيه‌ى تزارى در حركت به ايران مصمم گرديده بود . حركت ناگهانى سپهدار ، رئيس الوزرا به رشت و توقف او در آن شهر و نابسامانى كار دولت و دروغ‌پراكنى و شايعه‌سازى هواداران محمد على ميرزا در تهران و ولايات و امتناع دولت از توقيف عناصر شناخته شده ضد مشروطه كه نام چهل تن از آنان را شهربانى به هيئت دولت فرستاده و تقاضاى توقيف آنان را نموده بود ، اين حقيقت را نشان داد كه سپهدار و عده‌اى از وزيران او در نهان از محمد على ميرزا هوادارى مىكنند . اين بود كه روز 29 رجب 1329 كابينه‌ى سپهدار سقوط كرد و حاجى نجفقلى صمصام السلطنه ، وزير جنگ به نخست‌وزيرى منصوب شد و وزراى طرفدار شاه مخلوع را كنار گذاشت و وزارت جنگ را نيز شخصا برعهده گرفت و چون خبر تداركات محمد على ميرزا و اقدامات عمال او در ميان تركمانان براى بسيج آنان مرتب به دولت و مجلس مىرسيد ، دولت جديد عده‌اى از هواداران به نام محمد على ميرزا را مانند مجد الدوله و امين الدوله و ظهير الاسلام و امثال آنان دستگير و زندانى نمود . شاه مخلوع با لباس مبدل از راه روسيه ، خود را به دشت گرگان رسانيد ؛ در حالىكه مقدار زيادى مهمات جنگى در صندوق‌هايى همراه داشت كه روى آن‌ها مارك آب معدنى زده شده بود . از طرف ديگر برادر او سالار الدوله نيز نيروى داوطلبى از كرد و لر و شهرى و دهقان در غرب ايران فراهم كرد و پس از تصرف باختران به همدان تاخت و دست به قتل و غارت و تاراج اموال ملاكان آن نواحى گشود . دولت سه ستون نيرو براى دفع محمد على ميرزا و سالار الدوله آماده كرد : يكى را به فرماندهى سران بختيارى به همدان جلو سالار الدوله فرستاد ، دسته‌ى ديگر از مجاهدان گيلان را كه ميرزا كوچك خان جنگلى نيز همراه آنان بود به فرماندهى معز السلطان به مازندران و فيروزكوه اعزام نمود و دسته‌ى سوم را كه به همت يفرم خان تجهيز نموده بود ، براى كمك و