على اصغر شميم
434
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
اعضاى انجمن مخفى ايشان را دستگير و زندانى نمود « 1 » . آزادىطلبان به هيجان آمدند و گرد روحانيون كه آن زمان كانون توجه و اجتماع مردم بودند ، جمع شدند . وعاظ زبردست از قبيل ملك المتكلمين و سيد جمال الدين واعظ اصفهانى و امثال آنان بالاى منبرها و در مساجد و محافل ، اعمال عين الدوله را مورد انتقاد شديد قرار دادند و مردم را به فساد اخلاق و رويهى درباريان آشنا نمودند . در همان اوقات ، اجتماعى از مردم طبقات مختلف تهران در مسجد شاه تشكيل گرديد ، خطابههايى در باب آزادى و حكومت مشروطهى پارلمانى از طرف علما خوانده شد . سربازان عين الدوله مسجد را محاصره و جمعيت را به زور سرنيزه متفرق كردند . علما و روحانيون به حضرت عبد العظيم پناهنده شدند . انجمنهاى مليون و مشروطهخواهان و بازاريان و كسبه هر دسته در حدود امكانات خود به فعاليت و كوشش برخاستند و بين سران و رهبران انجمنها و گروهها ارتباط برقرار گرديد . امير بهادر وزير دربار ، از جانب عين الدوله خواست كه با خدعه و نيرنگ و تهديد پناهندگان را از حضرت عبد العظيم به تهران بازگرداند و علما پذيرفتند ، ليكن كسانى كه به نيات پليد عين الدوله و امير بهادر پىبرده بودند و از آن جمله فرزندان طباطبايى ، از بازگشت پناهندگان جلوگيرى كردند . ميانجىگرى سفير عثمانى بنابر پيشنهاد عين الدوله ، سيد احمد طباطبايى برادر سيد محمد طباطبايى از طرف پناهندگان برگزيده شد تا حضورا با صدراعظم و شاه گفتگو كند و چون او از مأموريت خود به حضرت عبد العظيم بازگشت ، نسبت به او بدگمان شدند و به گفتههاى او اعتماد نكردند ، اتفاقا بعدها معلوم شد كه بين احمد طباطبايى و عين الدوله در نهان سازشى برقرار بوده است « 2 » . يكى از اهداف عين الدوله اين بود كه چون از نيكفطرتى و رأفت و عطوفت ذاتى مظفر الدين
--> ( 1 ) - آزاديخواهى و افكار بلند و عدالتجويى حاجى شيخ هادى نجمآبادى و مبارزه او با ريا و سالوس طبقهى روحانىمآب و كمك به مليون و مشروطهخواهان ، مورد ستايش غالب نويسندگان تاريخ مشروطه ايران قرار گرفته و به قول دكتر مهدى ملكزاده « از تكفير آخوندهاى دربارى چون ساير آزادىخواهان بىنصيب نبوده و او را طبيعى مذهب و بىدين خواندهاند و بعضى او را منسوب به طبقه بابيه دانسته و در تحقير آن مرد بزرگ كوتاهى نكردهاند . » ( 2 ) - عقيدهى احمد كسروى ، نويسندهى تاريخ مشروطيت ايران .