على اصغر شميم

43

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

پيشنهادات سفير ايران را پذيرفت و او را با كدو خان نامى از امراى خود به مشهد روانه كرد و برادر او محمود نيز كه حاكم هرات بود روابط دوستى با شاه قاجار برقرار ساخت و بدين‌ترتيب شاه از جانب امراى افغانستان كه ممكن بود در امور بخارا دخالتى بكنند ، آسوده‌خاطر و مصمم دفع بيگجان گرديد . ولى در همان ايام خبر رسيد كه سپاه روسيه به دربند نزديك شده و قواى آن دولت براى حمله به سرحدات آذربايجان از راه قفقاز در حال حركت است . شاه قاجار امور خراسان را منظم و محمد ولى خان قاجار را با ده هزار سوار به سردارى كل خراسان منصوب نمود و خود با عجله عازم تهران شد تا براى مقابله با قواى روس سپاه كاملى مهيا كند . محاربات قفقازيه زمانى كه آغا محمد خان به تفليس حمله برد 6 هزار سرباز روسى به فرماندهى سرهنگ گداويچ ( Godawitch ) در داغستان متوقف بودند و هراكليوس ( ارايكلى ) چندين بار از سردار مزبور تقاضاى مساعدت كرد و مشار اليه وقتى درصدد دادن كمك برآمد كه تفليس به آتش قهر و غضب سردار قاجار سوخته بود . از رسيدن اين خبر به دربار روسيه كاترين دوم سخت برآشفت و از آنجا كه ارايكلى زير حمايت آن دولت رفته بود درصدد انتقام سختى از سردار قاجار برآمده ، گداويچ را مأمور كرد كه با 8 هزار سوار داخل گرجستان شود و سردار ديگرى را به دربند فرستاد و در بهار سال 1210 هجرى موقعى كه شاه قاجار در مشهد سرگرم امور مربوط به بلخ و بخارا بود ، سپاه عظيم روس به عده‌ى 35 هزار نفر به سردارى زوبوف ( Zobov ) در حوالى نهرترك « 1 » به اردوى گدوايچ ملحق گرديد و چون حكام آن حدود از كمك فورى شاه قاجار نوميد بودند ، خواه و ناخواه اطاعت سردار روس را پذيرفتند و دربند و باكو و قسمتى از طالش و شماخى و گنجه ، فرمانبردارى روس را گردن نهادند و پادگان ايران كه در حوالى رود كورا مستقر بود مقام خود را از دست داد و راه ارتباط بين سپاه روس و گرجستان از طريق رود كورا بازگرديد . طولى نكشيد كه زبوف از كنار ساحل و جلگه‌ى شيروان وارد دشت مغان شد و از رود ارس گذشت و آذربايجان را در معرض تهديد قرار داد . دسته‌ى ديگر از سپاه روس لنكران را اشغال و از راه دريا بندر انزلى و رشت را تهديد كردند . شاه قاجار با عجله سپاه خود را از تهران به جانب آذربايجان سوق داد ولى در همان اوقات كاترين دوم وفات يافت و پسرش الكساندر پل اول ( Alexander paul ) به جاى او نشست و اولين اقدامى كه كرد اين بود كه

--> ( 1 ) - Terek در جلگه‌ى كابارادى قفقازيه از مغرب به مشرق جارى است و در داغستان به درياى خزر مىريزد .