مىكرد ، اگر مرتكب امر خلاف قاعده و بىعدالتى مىشد از تعرض مصون بود . 2 - استبداد شخصى پادشاه ، به‌ويژه ناصر الدين شاه و نزديكان او و سفاكى و طمع‌ورزى هيئت حاكمه به حد كمال خود رسيده بود . شاه بدون آن‌كه خود را در پيشگاه هيچ مبدأ و مقامى مسئول بداند و از هيچ قانون و عدالت و جزايى بترسد ، به هواى نفس هركس را مىخواست به يك اشاره مىكشت يا كور مىكرد و مال هركس را مىخواست ضبط مىنمود و در اين راه حتى دست رد بر سينه‌ى نزديك‌ترين كسان خود نيز نمىگذاشت و بدين‌ترتيب افراد طبقات بالا و متوسط در برابر استبداد شاه و هيئت حاكمه هيچ‌گونه تأمين جانى و مالى نداشتند . با توجه به دو نكته‌ى بالا ، بايد با كمال تأسف اعتراف كنيم كه بعضى از افراد مردم ، همين كه نمايندگان خارجى را تا اين حد در ايران صاحب‌نفوذ ديدند ، براى حفظ جان و مال يا پيشرفت كارهاى دنيوى و رسيدن به مقامات يا براى فرار از مجازات و تعقيب ديوان ، در صورت ارتكاب جرم و خيانت ، به ايشان توسل مىجستند و نمايندگان سياسى روس و انگليس و سپس عثمانى و كشورهاى اروپايى اين توسل را به حسن استقبال مىپذيرفتند ، زيرا هم وسيله‌اى بود براى مزيد نفوذ آنان و هم بهانه‌ى تازه‌اى براى وارد ساختن فشار به شاه و هيئت حاكمه‌ى ايران . اما بايد توجه داشت كه اين توسل به بيگانه از طرف افرادى صورت مىگرفت كه به دستگاه سلطنت و هيئت حاكمه نزديك و يا به علت تمكن مالى هدف طمع‌ورزى شاه و درباريان بودند . از دسته‌ى اول مىتوان بعضى از شاهزادگان و وزرا و رجال سياسى مطرود و واخورده و از دسته‌ى دوم بعضى از بازرگانان و ملاكين و فئودال‌ها را نام برد كه ننگ تحت الحمايگى بيگانه را بر خود هموار مىساختند و هرچند كه عده‌ى اين‌گونه افراد زياد نبود و اكثريت قريب به اتفاق مردم ، به علت تعصب دينى كه در آن روزگار بر مزاج آنان غلبه داشت ، از قبول چنان عمل ننگينى خوددارى مىكردند . ليكن به هر صورت انعكاس اعمال همان عده‌ى معدود در ميان افراد روشنفكر وطن‌دوست بسيار مؤثر و اين امر خود سلاح برنده‌اى در دست طبقه‌ى روحانى و آزاديخواهان براى مبارزه با شاه و هيئت حاكمه بود . چهارم - سازمان فراماسونرى « 1 » ايران كه ناظم الاسلام كرمانى تأسيس آن را زير عنوان فراموشخانه به ميرزا ملكم خان نسبت داده و نويسندگان انگليسى نيز آن را تأييد كرده‌اند ، نقش مؤثرى در انقلاب آرام ايران داشته و بسيارى از سران مشروطه‌طلب و از آن جمله سيد محمد طباطبايى عضو آن سازمان بوده‌اند . وى داراى نشان ژنرال فراماسونرى بوده است . ناظم الاسلام كرمانى چنان‌كه گويى از عنوان فراماسونرى بدين‌علت كه فراماسونرى در غالب

--> ( 1 ) - Framaconnerie