على اصغر شميم

421

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

« شايد عده‌ى معدودى از ايرانيان مفهوم مشروطه را درك مىنمودند . هنگام مشروطيت يك نفر ايرانى يك افسر انگليسى را ملامت كرده بود كه : « ما سه روز تمام بست نشسته‌ايم و شما هنوز به ما مشروطه نداده‌ايد » . و منظور سايكس از آوردن اين جملات تأييد اين نكته است كه متحصن شدن جمعى از بازاريان تهران در سفارت انگليس با علم و اطلاع و وقوف كامل بر اين امر بوده است كه : مشروطه را بايد دولت انگليس به ايران اعطا كند « 1 » » . سايكس كه قسمتى از مندرجات اين فصل از كتاب خود را از كتاب « انقلاب ايران » پروفسور ادوارد براون اقتباس و خود او نيز به اين موضوع اشاره كرده است ، به تبعيت از براون وجود سيد جمال الدين اسدآبادى و ميرزا ملكم خان و كوشش‌ها و اقدامات آنان را نيز مؤيد جنبش مشروطه‌خواهى دانسته و در مورد ميرزا ملكم خان ، همان‌طور كه ناظم الاسلام در كتاب تاريخ بيدارى آورده ، تأسيس فراموش‌خانه در ايران را به ميرزا ملكم خان نسبت داده « 2 » و مىنويسد كه چون فراموشخانه در ايران تازگى داشت و اسرارآميز بود ، مردم را به خود جلب كرد و بسيارى از اعضاى خانواده‌ها وارد آن انجمن شدند « 3 » و ناصر الدين شاه به تحريك فرخ خان ، سفير سابق ايران در پاريس ، رئيس فراموشخانه را كه يكى از شاهزادگان اصيل بود و اعضاى آن را گرفت و زندانى و ملكم خان را از ايران اخراج نمود . سايكس پيش از آن‌كه به شرح نخستين جنبش‌هاى انقلابى بپردازد ، زير عنوان « ايران قبل از مشروطيت » ، قسمتى از يادداشت‌هاى سفارت انگليس را در ايران به شرح زير از كتاب « آبى » نقل كرده است : « صدراعظم جديدى انتخاب شده بود و از جمله اصول او آزادى از قيد نظارت دول بيگانه بود . اولين اقدام او هم ظاهرا اقدام به بعضى اصلاحات اقتصادى و در نتيجه بىنيازى از كمك‌هاى مالى از دول خارجى بود ، اما همين‌كه بر مسند خويش استقرار يافت ، معلوم گشت منظور اساسى و اصلى او استفاده‌ى شخصى است . اين صدراعظم با مشاور شاه براى تقسيم منافع ، تبانى نموده و مشاغل حكومت را به معرض فروش مىگذاشتند . گندم و جو احتكار شده و به قيمت گزاف به فروش مىرفت . املاك خالصه يا به دزدى رفته و يا فروخته مىشد كه

--> ( 1 ) - درباره‌ى نقش هريك از دو دولت روسيه و انگليس در جريان انقلاب مشروطه در جاى خود بحث خواهيم كرد . ( 2 ) - از فراموشخانه ( فراماسيونرى ) و نقش آن در انقلاب مشروطه بعدا گفتگو خواهيم كرد . ( 3 ) - سايكس مىنويسد كه اگر از يك ايرانى راجع به اسرار فراموشخانه سؤال كنيد جواب مىدهد كه آن را فراموش كرده است .