على اصغر شميم
373
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
در صحت عيار سكهها دقت و اهتمام كافى به كار مىرفت ولى به مرور زمان سودجويان در امر ضرب سكهها وارد و در عيار آنها تقلباتى مرتكب شدند و حتى بعضى از عمال و رجال بزرگ دربارى نيز در اين امر دخالت مىكردند . ميرزا على خان امين الدوله داستانى در اين باب آورده است كه عينا نقل مىكنيم : « خزانه خود مبلغى باجاقلو داشت و اين مسكوك كهنه در ميان ساير مسكوكات طلاى دول با پاكى طلا معروف و ممتاز است . روزى تمام باجاقلوها را از خزانه بيرون آوردند كه به ضرابخانه ببرند تا به تومان ايرانى تبديل شود . خواص خلوت شاه ( ناصر الدين شاه ) جسارت كرده ، معروض داشتند كه براى ذخيره ، همين مسكوك به احسن صورت و صحت معنى بهتر است و چه داعى شده است خرج تبديل سكه بدهيد و با عدم احتساب دار الضرب باجاقلو را تومانى كنيد و ندانيد كه عيار واقعى و حقيقى آن چيست . شاه جواب داد كه با امين السلطان حساب كردهايم شش هزار اشرفى عددا افزوده مىشود . گفتند : در صورت كسر وزن و عيب عيار از تكثير عدد منفعتى نخواهيد برد » . « شاه ملتفت نكته نشد . باجاقلوها يك جا به خانه امين السلطان رفت و عوض آن اشرفى ناسره و مغشوش از منافع پول مس كه بىحساب سكه مىكردند ، به شاه دادند . عيب عيار و بىاعتدالى گمرك در معاملات عموميه ضرر خود را آشكار كرد و آنچه تجار از تنزل پول ضرر بردند ، به قيمت امتعه افزوده شد . يا وجوه امانات مردم را كه نزد آنها بود به دعوى افلاس بردند . نرخ اجناس و اسعار و ماكولات و ضروريات طبعا بالا رفت و احدى را قدرت آن نبود كه باعث اين ضرر شايع را به زبان آورد « 1 » » . مسئلهى پول و مسكوك ، به علت نبودن مؤسسات صرافى و بانكى معتبر ، در كار دادوستد و تجارت داخلى و خارجى ايران مشكلاتى بهوجود آورده بود و در بازارهاى داخلى مبادلهى كالا به وسيلهى برات و حواله صورت مىگرفت و غالبا اتفاق مىافتاد كه كالايى بدون آنكه از انبار خارج شود ، به مالكيت بازرگانان متعدد درمىآمد و برات و حوالهاى كه فروشندهى اولى كالا صادر كرده بود ، بين بازرگانان مزبور دستبهدست مىگشت و فروشندهى دوم برات را عهدهى خريدار دوم ظهرنويسى مىكرد و او كه بعدا فروشندهى سوم بود ، برات را برعهدهى خريدار سوم پشتنويسى مىنمود و به همين قياس مبادلهى كالا بين شهرستانهاى دور و نزديك به وسيلهى برات و حواله انجام مىيافت و چهبسا اتفاق مىافتاد كه صادركنندهى اول برات پس از مدتى در برابر خريد كالاى جديدى برات خود را كه قيمت اسمى آن معادل بهاى
--> ( 1 ) - خاطرات سياسى ميرزا عليخانه امين الدوله ، چاپ تهران .