على اصغر شميم

344

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

تقريرى به مجلس فرستاد كه موافق معمول ساير دول بايد وزرا و اعضاى شورا به صداقت و دولتخواهى بىغرضى و صلاح‌انديشى قسم ياد كنند . امين الملك به مأموريت خود مختصرى نوشت كه جامع تعهدات يك نوكر خاص الفؤاد صادق العقيده مىتواند بود و با قرآن به حاضران عرضه كرد . همگى به اين شرح قسم را چون آب روان خوردند و گويا در همان مجلس هضم شد . اما شاه به اطمينان تعهدات اركان مجلس باقى ماند و مرجوعات به مجلس از حوصله‌ى وزرا و وسعت وقت ايشان فزونى مىگرفت » . « مجلس ديگر موسوم به مجلس تحقيق تشكيل كردند كه بعضى مسائل آنجا ملاحظه شد ، نتيجه‌ى غور و دقت مجلس مزبور به شوراى كبرى بيايد و اعضاى مجلس تحقيق از اجزاى شورا معين شده بود ، با اين‌كه به اندازه كارها به صحت و درستى مىگذشت ، وزراى مشغول صلاح خود را در اعتبار و اعتنا به شورا نديدند . سفرهاى شاه هم كه باعث غيبت امين الملك از دار الشورا مىشد ، قوت مجلس را كاست و موافق انتظار شاه نتيجه و ثمر ظهور نكرد « 1 » » . چندى بعد امين الملك به شاه پيشنهاد كرد كه در تركيب اعضاى دار الشورى تغييراتى بدهند و از آن جمله كسانى را به عضويت شورا برگزينند كه كمتر از وزرا و ساير رجال موظف دولت گرفتار امور باشند تا بتوانند بدون ترس و واهمه عيب و فساد كارها را معلوم و از خلافكارى وزرا و نوكران شاه ( كاركنان دولت ) جلوگيرى كنند . شاه اين پيشنهاد را پذيرفت و به‌طورى كه در فصل نهم شرح آن گذشت ، در سال 1298 قمرى طى فرمانى كه صادر كرد ، بر اختيارات مجلس افزود و در آن فرمان تصريح نمود كه آنچه را مجلس تصويب كند شاه رد نخواهد كرد . ناصر الدين شاه با حضور جمعى از رجال درجه‌ى اول ، كه هميشه از وطن‌دوستى و درستى و امانت دم مىزدند ، فرمان را به امين الملك سپرد . اما كسانى كه براى عضويت اين مجلس برگزيده شدند ، به جاى آن‌كه از توجه و انتباه ناصر الدين شاه به سود مملكت استفاده كنند ، امين الملك را مورد سرزنش قرار دادند و چنين گفتند « 1 » : « ديگر اين چه رنگ بود ، در تمام و فناى ماها وسيله ( اى ) از اين نغز چه مىشود كه با پسرهاى شاه و وزراى بزرگ درافتيم ، عالمى را با خود دشمن كنيم . در اين مملكت كجا امكان دارد حق گفتن و مصلحت‌بينى كردن . مگر خود شاه نمىداند عيب در كجاست و از كيست ؟ مىخواهند ما را سنگ روى يخ و شاگرد اتوكش ( اطوكش ) كنند » . « امين الملك گفت : مگر شماها نبوديد كه در خدمت شاه و در هر مجلس و محفل آه سرد

--> ( 1 و 2 ) - خاطرات سياسى ميرزا على خان امين الدوله ، چاپ تهران .