على اصغر شميم
293
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
در اواسط سال 1908 ( 1326 قمرى ) سرمايهى شركت و « سنديكاى امتيازات » رو به تحليل مىرفت و چاههاى مسجد سليمان هم به نفت نرسيده بود و بسيارى گمان مىكردند كه نفت كافى و به مقدار تجارى در اين نقاط يافت نمىشود . چنانكه مشهور است ، رؤساى شركت پس از مشاوره تصميم مىگيرند كه به سرمهندس خود رينولدز دستور دهند كه عمليات را متوقف ساخته و اثاثيه را جمع نموده با همراهان از ايران خارج شوند ، حتى گفته مىشود كه اين دستور به رينولدز مىرسد ولى او به واسطهى اعتماد فوق العادهاى كه به مسجد سليمان داشته از اجراى اين دستور خوددارى كرده و كار را ادامه مىدهد . بههرحال عمليات مسجد سليمان ادامه پيدا مىكند تا اينكه در تاريخ 26 ماه مه سال 1908 ( مطابق با پنجم خرداد سال 1287 شمسى هجرى ) متهى حفر چاه آخرين ضربت خود را به صخرهاى كه روى معدن معروف مسجد سليمان قرار گرفته بود ، وارد آورده و نفت از چاه با فشار زيادى فوران مىكند . در اين تاريخ آشكار مىشود كه ايران داراى منابع ذىقيمت نفت بوده و آيندهى درخشانى در پيش دارد . عمق اولين چاه 360 متر و عمق چاه دوم كه ده روز پس از چاه اول به نفت رسيد ، 307 متر بود و معلوم گشت كه قطر سنگ معدن نفت مسجد سليمان بالغ بر 300 متر است . كشف اين معدن مهم ، مشكلات مالى را فورى حل كرد و چند ماه بعد يعنى در ماه آوريل سال 1909 « شركت نفت ايران و انگليس « 1 » » با سرمايهى دو ميليون ليره كه نصف آن پرداخته شده بود ، تشكيل و در لندن به ثبت رسيد . اين شركت جانشين شركت « سنديكاى امتيازات » گرديد . 970 هزار سهام آن را ( كه هر سهمى يك ليره بود ) شركت نفت برمه برداشت و 30 هزار ديگر در بازار فروخته شد . اينجا بايد گفته شود كه دارسى و لرد استراتكونا در اين موقع سهامداران شركت نفت برمه بودند و علاوه بر اين ، پس از تشكيل شركت مزبور 600 هزار سهم مرجح يك ليرهاى و 600 هزار سهم قرضه يك ليرهاى كه سالى پنج درصد سود مىپرداخت از طرف شركت نفت ايران و انگليس به بازار عرضه شد و با استقبال بىنظيرى از طرف مردم خريدارى گرديد . لرد استراتكونا كه در آنوقت 89 سال داشت ، به رياست هيئت مديره انتخاب گرديد و يك
--> ( 1 ) - Anglo Persian Oil Company شايد نگارندهى محترم كتاب « پنجاه سال نفت ايران » را فراموش كرده و يا لازم ندانستهاند يادآورى كنند كه شركت نفت بر روى ظروف محتوى محصولات نفتى ايران فقط علامت اختصارى ( B . P ) يعنى British Petroleum ( نفت بريتانيا ) را به كار مىبرد و هرگز نامى از ايران در ميان نبود .