على اصغر شميم

285

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

دارسى به فكر اين افتاد كه ثروت خود را در كار نفت به كار برد و استفاده‌هاى بيشترى نمايد . اين بود كه به انگلستان معاودت كرد و در همان حال نيز از گوشه و كنار تحقيقاتى درباره‌ى نفت مىنمود . در چنين موقعى بود كه سر دروموندلف با دارسى آشنا شد و درباره‌ى نفت ايران با او مذاكراتى نمود . نتيجه‌ى اين مذاكرات اين شد كه سر دروموندولف ، كتابچى خان را به لندن خواست و او را با دارسى آشنا نمود . كتابچى خان شرح و بسط زيادى راجع به منابع نفت ايران براى او داد و نوشته‌هاى دومرگان را شاهد آورد . دارسى تصميم گرفت كه زمين‌شناس مطلع و كارآزموده‌اى را انتخاب و به ايران اعزام دارد تا در اين‌باره گزارش جامعى به او بدهد و زمين‌شناسى به نام ه ت . برلز « 1 » با يك نفر معاون به نام دالتن « 2 » از طرف دارسى استخدام و به ايران اعزام گشتند . اين متخصصين پس از مطالعه در محل گزارش رضايت‌بخشى داده و گفتند كه كشف نفت در حوالى قصر شيرين و شوشتر بسيار محتمل است و در نقاط ديگر هم اميد بسيارى مىرود . در 1910 ( 1319 قمرى ) دارسى نماينده‌اى به اسم ماريوت « 3 » به معيت كتابچى خان به تهران اعزام داشت كه با دولت داخل مذاكره شده و امتيازى تحصيل نمايند . ضمنا ماريوت سفارشنامه‌اى از سر دروموندولف براى وزيرمختار انگليس در تهران كه در آن‌وقت سر آرتور هاردينگ « 4 » بود ، همراه داشت كه همه نوع مساعدت با او بنمايند . وزارت خارجه انگليس به هاردينگ دستور كلى داده بود كه هنگام مأموريتش در ايران كوشش بسيار نمايد كه امتياز نفت نواحى جنوب ايران را براى يكى از اتباع انگليس تحصيل كند و به قسمى رفتار نمايد كه موجب تحريك روس‌ها هم نشود . موقعى كه سفارشنامه سلف او رسيد ، هاردينگ موقع را مغتنم شمرده و اقدام كرد و به نماينده‌ى دارسى توصيه نمود كه پنج ايالت شمالى را جزء پيشنهاد خود منظور ندارد تا از اعتراض روس‌ها كاسته گردد . ماريوت و كتابچى خان پس از ورود به تهران پيشنهادى تنظيم كرده و به مظفر الدين شاه تسليم نمودند و او هم كه كاملا تحت نفوذ سياست روس قرار گرفته بود ، بىدرنگ از قبول آن امتناع نمود . در اين وقت هاردينگ دخالت نموده و به ملاقات اتابك ( امين السلطان ) رفت و از او تقاضاى مساعدت نمود و ضمنا به ماريوت دستور داد كه مواعيد لازمه را به متصديان امر داده و آن‌ها

--> ( 1 ) - H . T . Burls ( 2 ) - Dalton ( 3 ) - Marriot ( 4 ) - Sir Arthur Hardinge