فصل چهاردهم دوره سوم سلطنت قاجاريه ( 1313 - 1344 قمرى ) « در اين دوره مظفر الدين شاه از سال 1313 تا 1324 و محمد شاه از 1324 تا 1327 و احمد شاه از 1327 تا 1344 هجرى قمرى ( 1304 هجرى شمسى ) سلطنت كردند . عكس العمل سلطنت مستبدانه ناصر الدين شاه و سياست شوم انگلستان ، سياست خشن و ناهنجار روسيه تزارى ، اعطاى امتيازات ناروا به بيگانگان ، استقراض از خارجى توأم با انتشار آراء و عقايد سيد جمال الدين اسدآبادى و پيروان آزادمنش مكتب او در ميان طبقات روشنفكر و آزاديخواه ايران ، مقدمات نهضت سياسى و فكرى را فراهم ساخت و طى يك انقلاب چهار ساله ، سلطنت استبدادى قاجاريه به سلطنت مشروطه پارلمان مبدل گرديد . نتيجه‌ى فشارهاى سياسى دو دولت توسعه‌طلب روسيه و انگليس و مداخلات مسلحانه‌ى متفقين و متحدين در ايران ، در جنگ جهانى اول ، استقلال ايران را در معرض تهديد جدى قرار داد و شيرازه امور اجتماعى و اقتصادى اين كشور را از هم گسيخت . » سلطنت مظفر الدين شاه امتيازات و قروض ( 1313 - 1324 هجرى قمرى ) جلوس مظفر الدين شاه ناصر الدين شاه - چنان‌كه قبلا اشاره كرديم - روز جمعه هفدهم ذيقعده سال 1313 قمرى