على اصغر شميم

244

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

قانون و مقررات موانعى براى قبول چنين درخواستى وجود داشته باشد . امتيازات اقتصادى و سياسى دولت تزارى روس در كسب امتيازات اقتصادى و سياسى به اندازه‌ى انگلستان در ايران كامياب نشد . معذلك در برابر هر امتيازى كه به دولت يا اتباع انگليسى داده مىشد ، اتباع روسيه نيز فعاليت و كوششى براى اخذ امتيازى نظير آن نشان مىدادند . نخستين امتياز مهمى كه به اتباع روسيه داده شد ، امتياز بهره‌بردارى انحصارى از مراكز صيد ماهى در قسمتى از سواحل ايران در درياى خزر بود كه در سال 1285 هجرى قمرى ( مطابق با 1869 ميلادى ) از طرف ناصر الدين شاه به يكى از اتباع روسيه به نام ليانازوف « 1 » داده شد و بعد از آن تاريخ نيز چندين بار تمديد گرديد و سرانجام بهره‌بردارى از صيد ماهى در بندر انزلى و اطراف آن و امتداد كرانه‌ى درياى خزر تا نوشهر كنونى به دست شركت مختلط شيلات كه سرمايه آن متعلق به دولت روسيه و دولت ايران ( روسيه صدى 51 سهام و ايران صدى 49 سهام ) است افتاد « 2 » . كمى بعد از آن تاريخ در سال 1286 هجرى قمرى ( 1870 ميلادى ) اجازه‌ى احداث سيم تلگراف بين الكساندروفسكى و تهران از راه ادسا و تفليس و تبريز به روسيه داده شد و بعدها وزارت ماليه‌ى دولت روسيه با كسب اجازه مخصوص از دولت ايران بانك استقراضى روس را در برابر بانك شاهنشاهى ايران كه امتياز آن به اتباع انگليس داده شده بود ، در ايران داير كرد و در معاملات اقتصادى و تجارتى رقيب سرسخت بانك شاهنشاهى گرديد . بانك استقراضى كه بعدا به نام بانك اسكنت « 3 » ( بانك تنزيلى ) خوانده شد ، يك مؤسسه بود . اين بانك بىدريغ به همه‌ى بازرگانان و پيشه‌وران وام مىداد و در وصول آن‌ها اهمال مىورزيد . سرمايه‌ى بانك محدود نبود و آنچه لازم داشت از وزارت دارايى و خزانه‌ى روسيه دريافت مىكرد . شعاع عمل اين بانك به تدريج توسعه يافت و به دولت و پادشاه و شاهزادگان نيز وام مىداد و بدين‌ترتيب علاوه بر آن‌كه از اين ممر سود كلانى عايد بانك نمىشد ، غالبا ضرر هم مىداد . اين بانك تا استقرار رژيم حكومت شوروى در روسيه در ايران باقى بود و طى

--> ( 1 ) - Lianazov ( 2 ) - مدت امتياز شيلات در سال 1329 هجرى شمسى پايان گرفت و ديگر تمديد نشد و دولت ايران خود اداره‌ى امور اين مؤسسه توليدى و تجارى را در دست گرفت . ( 3 ) - Banque d'escompte de perse