على اصغر شميم

239

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

اعتراض ايران به عمل نامشروع روسيه به جايى نرسيد تا آن‌كه در سال 1258 قمرى بار ديگر تركمانان در كرانه‌هاى جنوب شرقى درياى خزر دست به دزدى و شرارت زدند . يك دسته از كشتىهاى جنگى روسيه بر سر تركمانان تاختند و آنان را به مساكين خود راندند و همچنان در آب‌هاى ساحلى ايران باقى ماندند و در برابر اعتراض دولت ايران جواب دادند كه چون دولت روسيه حاكميت ايران بر جزاير آشوراده تصديق نكرده است ، نيروى دريايى روسيه بايد براى حفظ مصالح آن دولت و جلوگيرى از تجاوز تركمانان در آن جزاير باقى بماند . سلطه‌ى غاصبانه‌ى روسيه بر جزاير آشوراده تا سال 1266 قمرى ادامه يافت . در اين سال به دستور ميرزا تقى خان اميركبير ، نيروى ايران به سرپرستى مهديقلى ميرزا حكمران لايق و كارآمد مازندران به دستيارى تركمانان اتباع ايران ، روس‌ها را از جزاير آشوراده بيرون راندند و فقط بازرگانان روسى و مؤسسه تجارتى آنان در آن جزيره باقى ماندند . اين امر موجب خشم سفير روسيه در تهران شد و در اوايل سال 1267 قمرى كه بعضى از تركمانان راهزن به اموال مؤسسه بازرگانى روسيه در آشوراده دستبرد زدند ، كنسول روس در مازندران چنين وانمود كرد كه مهديقلى ميرزا حكمران آن ايالت در تحريك تركمانان دست داشته و دالغوركى سفير روسيه براساس گزارش كنسول مزبور عزل مهديقلى ميرزا را از حكومت مازندران خواستار شد ولى اميركبير از قبول درخواست سفير روسيه امتناع ورزيد . دالغوركى ضمن گزارش خود به تزار روسيه از او خواست كه ضمن اعزام يك نماينده‌ى مخصوص و به وسيله‌ى نامه ، عزل مهديقلى ميرزا را از مقام خود ، از شاه ايران بخواهد . اميركبير پس از چند ملاقات با سفير روسيه براى آن‌كه قبلا ذهن تزار را از مداخلات نارواى سفير مزبور در امور داخلى ايران آگاه سازد ، ميرزا عباس منشى را به سفارت فوق العاده‌ى دربار روسيه برگزيد و چون نماينده‌ى روسيه با نامه‌ى امپراتور به تهران رسيد و ناصر الدين شاه فرمان عزل مهديقلى ميرزا را صادر كرد ، باز اميركبير زير بار نرفت و از اجراى فرمان شاه كه آن را نشانه‌ى عجز و زبونى دولت در برابر يك كشور بيگانه مىدانست ، جلوگيرى و ميرزا عباس را روانه‌ى روسيه نمود و به او مأموريت داد كه در نزد امپراتور ، مهديقلى ميرزا را از اتهام تحريك تركمانان تبرئه و نيز از رفتار مستبدانه و خلاف رويه‌ى نمايندگان سياسى روسيه در ايران ، نزد تزار شكايت كند . بدين‌ترتيب اميركبير يك دشمن نيرومند ديگر يعنى سفير روسيه را بر صف دشمنان خود افزود . ميرزا عباس منشى كه در آستانه‌ى عزيمت به سفارت روسيه به لقب خانى مفتخر و به نيابت وزارت امور خارجه منصوب گرديده بود ، در اوايل ماه شوال سال 1268 قمرى از اصفهان