على اصغر شميم
216
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
در اوايل ماه ربيع الاول كشتىهاى جنگى انگليسى به تدريج به بندر بوشهر نزديك شدند و در ظرف يك ماه تعداد كشتىها به سى فروند رسيد و در حالىكه مقامات ايران ، به هيچوجه فكر جنگ با انگليس را در مخيلهى خود راه نمىدادند ، ناگهان با انبوه واحدهاى جنگى دريايى بريتانيا مواجه شدند . دريابيگى جريان واقعه را به شاهزاده طهماسب ميرزا مؤيد الدوله ، والى فارس و بنادر جنوب ، گزارش داد و او بلافاصله واحدهايى از سربازان زير فرمان خود را به دشتى و برازجان فرستاد و به دريابيگى نوشت كه « به سران لشكر انگليس ابلاغ كن كه دولتهاى بزرگ را هرگز بر قانون نبود كه بىموجبى نقض عهد كنند و از شرايط چندين عهدنامه چشم بپوشند و بعد از نقض عهد ، آهنگ جنگ كنند . اين روش تركمانان است كه ناگاه بستيزند و بىآنكه خبر كنند ، با دوست و دشمن درآويزند « 1 » » . پيام دريابيگى به هيچوجه مؤثر نيفتاد ، و چند روز بعد ، از طرف دريادار انگليس سر هنرى « 2 » و نمايندهى دولت بريتانيا ، استاكر « 3 » ، اولتيماتومى براى دريابيگى فرستاده شد كه خلاصهى آن اين بود : ما بسيار قوى هستيم و به يك حمله ، شهر را چون خاكستر خواهيم ساخت . از امروز تا فردا مهلت داريد كه زنان و اطفال و كسانى را كه قدرت حمل سلاح ندارند از شهر خارج كنيد . البته اگر مردم شهر و دريابيگى از در ضراعت درآيند و ما را اطاعت كنند به سلامت خواهند بود ، نشانهى اطاعت آنان اين است كه چون ما آهنگ قلعه كنيم پرچم ايران را كه در برابر چهار برج نصب كردهاند فرود آورند . همينكه تسليم شدند رفتار ما با آنان بدين قرار خواهد بود : 1 - ما با اموال كسى كارى نداريم ، ليكن كليهى توپخانه و مهمات و اسلحهى جنگ و آنچه مربوط به دولت ايران است از نقدينه و غيره بايد به ما تحويل شود . 2 - كليهى سپاهيان ايران مقيم اين منطقه خلع سلاح و مرخص شوند و افسران ايرانى شمشير خود را به علامت تسليم و انقياد به ما تحويل دهند و به هرجا كه مىخواهند بروند . همه بدانند كه ما با دولت ايران در حال جنگ هستيم ولى با مردم دشمنى نداريم و هركس بخواهد ايمن باشد ، بايد زير حمايت حكومت بريتانيا قرار گيرد .
--> ( 1 ) - اگر روح شاهزاده مؤيد الدوله سحرگاه روز سوم شهريورماه 1320 شمسى در كرانهى بندر خرمشهر حاضر بود بار ديگر مىديد كه چگونه نيروهاى دريايى بريتانياى كبير به روش تركمانان ناگهان به مرزهاى ايران حمله كردند و شريفترين و وطندوستترين افسران نيروى دريايى ايران را به خاك و خون كشيدند . ( 2 ) - Admiral Sir Henry ( 3 ) - Stalker