( مقارن نيمه دوم ، قرن 19 ميلادى ) دول بزرگ اروپا نسبت به امپراتورى عثمانى داشتند و در تاريخ اروپا تحت عنوان « مسئله مشرق » تفصيل آن آمده است ، نظر سلاطين و حكومت‌هاى اروپاى غربى و مركزى نيز به ايران معطوف گرديد . بنابراين دوران سلطنت محمد شاه و ناصر الدين شاه را مىتوان دوره‌ى ايجاد روابط سياسى دايم ايران با دول بزرگ اروپا دانست . تيرگى روابط در فصل دهم اشاره كرديم كه محمد شاه در سال 1254 هجرى قمرى ( 1838 ميلادى ) حسين خان آجودانباشى را به سفارت فوق العاده به دربارهاى انگلستان و فرانسه و اتريش فرستاد . وى به همراهى ميرزا جعفر خان مشير الدوله سفير و نماينده‌ى سياسى ايران در دربار عثمانى به استانبول رفت و پس از ملاقات با سلطان عثمانى به ديدار سفراى فرانسه و اتريش در استانبول رفت و درباره‌ى مأموريت خود با آنان مذاكره كرد . سفير انگلستان در دربار عثمانى كه از مأموريت آجودانباشى اطلاع حاصل كرده بود ، به او پيغام فرستاد كه سفر او به انگلستان اگر فقط براى سياحت و بازديد از آن كشور باشد ، ورود او به خاك بريتانيا مانعى نخواهد داشت ، ليكن در صورتى كه به عنوان مأمور سياسى ايران عازم بريتانياست تا زمانى كه رضايت خاطر مكنيل ، سفير انگليس در تهران ، حاصل نشود او را به خاك بريتانيا راه نخواهند داد . حسين خان از جانب محمد شاه كه در اين موقع سرگرم محاصره هرات بود ، مأموريت داشت كه ضمن عرض تبريك جلوس مكه ويكتوريا بر تخت سلطنت بريتانيا ، نامه‌اى را كه شاه ايران در مورد شكايت از مداخلات مكنيل سفير آن دولت در امور داخلى ايران و از جمله در مسئله‌ى هرات نوشته بود ، به ملكه‌ى بريتانيا تقديم كند . هنگامى كه سفير ايران به وينه رسيد و با مترنيخ « 1 » صدراعظم وزير امور خارجه‌ى اتريش ملاقات كرد ، اطلاع يافت كه قسمتى از نامه‌ها و گزارش‌هاى سفير بريتانيا در تهران كه لشكركشى محمد شاه را به هرات يك نوع تجاوز قلمداد كرده و اين امر را عمل خصومت‌آميز نسبت به بريتانيا جلوه داده بود ، طبع و منتشر شده و سفير انگليس از اقدام محمد شاه شكايت كرده است . سفير ايران موضوع قرارداد ايران و انگليس را در زمان سلطنت فتحعلى شاه با مترنيخ در

--> ( 1 ) - Klemens lothar Venzel Prince de Mettirnich ( 1773 - 1859 ميلادى )