على اصغر شميم
204
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
نيروهايى كه در مرزهاى غربى آذربايجان و كرمانشاهان متمركز شده بودند « 1 » ، خوددارى نمود . پرنس دالگوركى سفير روسيه كه با اطمينان به وعدهى ناصر الدين شاه گزارش ملاقات و مذاكره خود را براى تزار روسيه فرستاده بود ، پس از اطلاع از اين جريان با صدراعظم ملاقات و او را دربارهى منصرف ساختن شاه از اتحاد با روسيه ملامت نمود و حتى در برخورد با صدراعظم تندى و خشونت نشان داد « 2 » . بر اثر اين پيشامدها بار ديگر كار تحديد حدود ايران و عثمانى معوق ماند و هرچند كه پرنس دالگوركى به روسيه احضار شد ، ليكن شاه عليرغم مخالفت صدراعظم بار ديگر به اتحاد با روسيه متمايل شد و فرمان تداركات جنگى در غرب را صادر نمود و تصميم خود را به صدراعظم نيز ابلاغ كرد . انتشار خبر تغيير عقيده ناصر الدين شاه در انگلستان موجب آن شد كه آن دولت نمايندهى سياسى جديدى به ايران بفرستد تا از اتحاد ايران و روسيه جلوگيرى كند . روزنامهى تايمز « 3 » لندن ذيل خبر انتصاب سفير جديد نوشت : « اين سفير مىرود به دربار ايران تا شاه ايران را به زانو درآورد « 4 » » . نتيجهى فعاليت سفير جديد بريتانيا در تهران اين بود كه شاه از اتحاد با روسيه عليه عثمانى چشم پوشيد و حاضر شد كه بنابر پيشنهاد اعتماد الدوله با انگليس و فرانسه و عثمانى عليه روسيه متحد و وارد جنگ شود . اما متفقين شركت ايران را در جنگ صلاح ندانستند و انگلستان معتقد بود كه در آخر كار متفقين نمىتوانند ايران را در برابر انتقام روسيه تزارى حفظ كنند و بدينترتيب موضوع شركت ايران در جنگ عليه ياله امپراتورى عثمانى منتفى شد . پس از پايان جنگهاى كريمه ، بار ديگر كميسيونى از نمايندگان دولت ايران و عثمانى در
--> ( 1 ) - در آذربايجان چهل هزار نفر و در كرمانشاهان پانزده هزار نفر تجهيز شدند . ( 2 ) - « . . . و با همان هيجان و حرارتى كه از خود نشان مىداد ( دالگوركى ) از جاى بلند شد و نزديك صدراعظم رفت و در حالىكه با ابراز احساسات بيانات خودش را با دست و عصا ادا مىنمود تصادفا عصاى او محكم به ران صدراعظم اصابت نمود . در مقابل اين بيشآمد صدراعظم در حضور سايرين متانت خود را از دست نداده بود فقط عصا را از دست او كشيد و به طرف ديگر اطاق پرتاب نمود و گفت خواهش مىكنم من را تنها بگذاريد ( تاريخ قاجار ، تأليف سر رابرت واتسن ، ترجمهى عباسقلى آذرى ) . ( 3 ) - Times ( 4 ) - « . . . قطعا اين قسمت از مقالهى روزنامه تايمز ترجمه و از نشر شاه ( ناصر الدين شاه ) گذشته و طبيعى است از آن دقيقه به بعد شاه مصمم شد در مقابل سفير انگليس رفتارى مستقل و رويه جدىترى اتخاذ نمايد . ( تاريخ قاجار ، تأليف رابرت واتسن ) .